Boeken

door

Geprezen zijt Gij

Ik heb er lang naar uit gekeken en nu is het alweer twee weken geleden dat de encycliek ‘Laudato Si’ van paus Franciscus is uitgekomen. In de rondzendbrief roept de paus alle mensen van goede wil op om zich in te zetten voor een rechtvaardige en duurzame wereld, ons gemeenschappelijke huis.

De titel ‘Laudato Si’ (Geprezen zijt Gij) vind ik knap gekozen. Ze verwijst naar het Zonnelied van Franciscus van Assisi (1182-1226), waarin God geprezen zij door de mensen en alle elementen van de schepping die hij broeders en zusters noemt (broeder zon en zuster maan). Met de titel van de encycliek wijst de paus de richting aan die hij ziet als oplossing voor de wereldwijde sociale- en ecologische crisis., namelijk het Evangelie van de schepping. De hele schepping is verbonden in een broeder- en zusterschap. Het is nodig dat wij leven vanuit het bewustzijn van die verbondenheid met alle schepselen en met de Schepper.

De paus noemt dit integrale ecologie. Hierin verbindt de paus de micro-ethiek, de sociale ethiek en het thema van duurzaamheid. Solidariteit en gerechtigheid, de pijlers van de sociale leer van de kerk, zijn hierin onmisbaar. Als kinderen van één Vader zijn we geroepen tot solidariteit, met de armen, met mensen in nood, maar ook met alle andere schepselen op Aarde en de Aarde zelf. Want allen zijn geschapen door Gods Woord en hebben in Zijn ogen een waarde in zichzelf.

laudato si

De paus houdt ons in zijn rondzendbrief een spiegel voor, om vooral naar ons eigen gedrag te kijken en waar nodig te veranderen. Franciscus stelt dat veel mensen een ecologische bekering nodig hebben om los te komen van de consumptieve levensstijl, die door onze wegwerpmaatschappij zo sterk gestimuleerd wordt. Het steeds maar verlangen naar meer, naar wat je niet hebt, maakt echter ongelukkig, zegt hij. Juist mensen die genieten van het kleine en de kunst verstaan te leven volgens het motto: ‘minder is meer’ leven intenser. ‘Soberheid’ is in deze zin de weg naar het vervulde leven.

“Geluk zit in de kleine dingen”

Hierbij moet ik denken aan een pak pannenkoekenmeel van de molen. Is het niet geweldig dat je je kind blij kunt maken met een fietstochtje naar de molen om daar meel voor de pannenkoeken te kopen en bij terugkomst samen pannenkoeken te bakken. Dat pak meel is dan niet meer zomaar een pak meel maar symbool voor een fijne middag met aandacht voor elkaar; ‘meer met minder’. Geluk zit in de kleine dingen.

Wat ik me steeds meer realiseer is dat ‘weten van’ niet genoeg is om gedrag te veranderen. Een duurzame levensstijl moet van binnenuit komen. Zonder innerlijke kracht is het vrijwel onbegonnen werk in deze wereld met zoveel verleidingen. Als christenen geloven we dat we dan mogen vertrouwen op Gods Geest. Hij wil en kan mensen vernieuwen. De Geest doorbreekt passiviteit en moedeloosheid en geeft ons vreugde en vrede.

Daarom wil ik eindigen met een gebed van paus Franciscus, waarin we God vragen om ons ontvankelijk te maken voor zijn Geest.

Heilige Geest,
maak dat mijn hart openstaat voor Gods Woord,
dat mijn hart openstaat voor het goede,
dat mijn hart alle dagen openstaat voor de schoonheid van God.

bijen-vlinders

door

Leven zonder afval

Toen ik alweer meer dan een half jaar geleden de workshop ‘bijenwasdoek maken’ bij Emily-Jane volgde vertelde ze al dat ze een boek aan het schrijven was. Een boek waarin ze vertelt hoe zij met haar gezin het aanpakt om zo weinig mogelijk afval te produceren. Ik moet zeggen, ik vind het knap zoals ze dat voor elkaar krijgt.

Nu ligt het boek in de winkel. Natuurlijk heb ik het direct gekocht. En geheel in stijl werd het ingepakt in een oude poster van een aankondiging van een concert. Het boek is erg mooi geworden. De teksten lezen vlot en prettig en de foto’s zijn prachtig. Alleen al daardoor krijg je echt zin om wat uit te gaan proberen.

boek leven zonder afval

Emily-Jane volgt eigenlijk twee lijnen. De ene is dat ze katoenen zakjes, bijenwasdoek en potjes meeneemt naar de winkel of markt en daar de los verkrijgbare producten in doet als brood, groente, fruit, noten rozijnen enzovoort. Of ze koopt de producten in bulk in. De andere lijn is dat ze veel dingen zelf maakt, zowel voedsel, als schoonmaak- en persoonlijke verzorgingsmiddelen. In het boek staan alle recepten hiervoor vermeld.

Zelf ben ik al helemaal op de katoenen zakjes en de bijenwasdoek overgeschakeld. Het was even wennen, maar nu is het een nieuwe routine geworden. Ik geef nu ook workshops bijenwasdoek maken en iedereen is razend enthousiast over wat je allemaal met bijenwasdoek kunt.

Sinds een paar maanden gebruik ik haar recept voor deodorant. Het is eigenlijk een soort crème op basis van kokosolie en natriumbicarbonaat (baking soda) met nog wat andere ingrediënten. Ik vind het ideaal spul, veel fijner dan ‘echte’ deo. Een aanrader wat mij betreft. (Pas op! Baking soda is niet hetzelfde als schoonmaak soda (natriumcarbonaat). Die kun je niet gebruiken om mee te bakken!!).

En nu op naar de verpakkingsvrije winkels. Binnenkort komt er eentje in Utrecht in de Twijnstraat. Daar kunnen we dan bulk inslaan in onze eigen katoenen zakken.

door

Wil je meer, neem dan minder

boekje Vandana Shiva“Wil je meer, neem dan minder” is een uitspraak van Vandana Shiva die ze doet in het lezenswaardige boekje ‘De armoedige levensvisie van het rijke Westen’ Vandana Shiva is opgeleid als fysicus, maar ontwikkelde zich geleidelijk aan tot natuurwetenschapper en milieuactiviste. Door zich in te zetten voor de milieubeweging ontmoette ze levensgemeenschappen die haar de spiritualiteit van de natuur leerde ervaren.

In het genoemde boekje deelt Shiva haar zorgen over hoe, met name het rijke Westen, met de Aarde omgaat, door haar armoedige levensvisie. “Er zijn twee zaken waarvan we dachten dat ze overbodig waren, maar waarvan we nu moeten toegeven dat ze levensbelang zijn. Het eerste is het erkennen van het heilige. Het tweede het verwerpen van de scheiding tussen lichaam en geest.

Mij gaat het vandaag om dat heilige. Ik worstel altijd met het heilige. Maar Shiva legt het zo uit dat ik er wat mee kan. Het heilige erkennen betekent het erkennen van grenzen en deze niet overschrijden. Het heilige woud is het woud dat zegt: “Eet van mijn vruchten, maar kap mijn bomen niet”. De heilige rivier die zegt: “Vis voor je eigen behoeften, maar vervuil mijn water niet.”

“Grenzen stellen aan onze eigen gulzigheid”, zegt Shiva, “is ongetwijfeld een deel van de spiritualiteit die we nodig hebben”. Feestelijke beleving, het vieren van de overvloed die er is, is het aanvullende deel van spiritualiteit. Dus genieten van de vruchten uit het woud en daar dankbaar voor zijn. En weten, dat als je de boom laat staan, er volgend jaar weer vruchten zullen zijn.

door

Genieten

Terwijl ik dit schrijf hoor ik de regen op het zolderraam kletteren. Wat een verschil met gister toen we ons konden koesteren in de zon. Ik was in Amsterdam voor een interview met Pater Putman. Als ontmoetingsplaats hadden we afgesproken op het Begijnhof. Ik was daar in de ochtend langs de Singel (vanaf het Centraal Station) naar toe gelopen, want daar liep ik in de zon en was er niet zoveel verkeer. Na afloop van het interview had ik nog een uurtje over voordat ik weer met de trein naar huis wilde. Ik besloot om via de oostkant wat rond te dwalen richting station. Dat bracht me bij het Rembrandtplein. Wat was het heerlijk toeven daar. Het mooie weer bracht iedereen blijkbaar in een goede stemming, want de sfeer was, daar midden in de stad, heel rustgevend. Anders dan op het Begijnhof, maar toch. Een muzikant die klassieke muziek speelde op de contrabas droeg daar zeker aan bij. Ik heb er van genoten en zag dat anderen dat ook deden. Allerlei verschillende mensen zaten daar op het plein van hun lunch te genieten, van jong tot oud, van toerist tot zakenman. De beeldengroep van de nachtwacht droeg zeker ook  bij aan de entourage. Ik was zelf een beetje verbaasd hoe je zo midden in de stad intens kon genieten van wat er op je weg komt en dat helemaal voor niets. Tenminste bijna niets. De muzikant heb ik uiteraard nog wel wat gegeven. Het was tenslotte zijn muziek dat het ‘zijn’ op het plein extra mooi maakte.

Iedereen ontspannen genietend in de zon.

Iedereen ontspannen genietend in de zon.

De beeldengroep uit de nachtwacht.

De beeldengroep uit de nachtwacht.

Marius de Geus (milieufilosoof) zegt in een betoog over versobering als positieve kracht dat het leren genieten van naar verhouding eenvoudige zaken of ervaringen in het leven van cruciaal belang is. ‘Een gematigde consument stelt zich doorgaans open voor die genoegens in het menselijk leven die weinig of niets kosten en die toch veel plezier, ontspanning en gevoelens van geluk verschaffen. Dat kan bijvoorbeeld een lange bos- of strandwandeling zijn, een fijne fietstocht, een goed gesprek, of het verrichten van een goede daad waar anderen mensen baat bij hebben.’

En dat je daarvoor niet eens naar het bos hoeft bewijst bovenstaand verhaal. In de zon een broodje eten op het Rembrandtplein met een glas thee erbij (ik ga haast nooit zonder thermoskan thee op pad, dat is mijn luxe) en mooie achtergrond muziek, dat was puur genieten.

Bron:

M. De Geus, 2013. Versobering als positieve kracht: naar een levenskunst van ‘zijn’ in plaats van ‘hebben’. In: M. Becker en T. Wobbes (red.), Soberheid als ideaal en als noodzaak. Annalen van het Thijmengenootschap, jaargang 101, aflevering 4.

door

Footprint challenge

The_footprint_Challenge_jpg_72dpi_rgb-150x150Gisteravond ben ik naar de kick-off van de Footprint Challenge in Utrecht geweest. Ongeveer 330 mensen gaan de uitdaging aan om in 40 dagen hun ecologische voetafdruk te verlagen. Ik dus ook.

De ecologische voetafdruk is de ruimte die je nodig hebt om in je levensstijl te voorzien. Dit is inclusief de ruimte die nodig is om de bijbehorende CO2 uitstoot te compenseren.

De co-ontwerper van de voetafdruk Mathis Wackernagel legt het in het filmpje nog eens haarfijn uit. Het is in het Engels, maar goed te volgen. Uiteindelijk is het heel simpel. Het is net als met geld. Als je meer uitgeeft dan je hebt ga je bankroet. Zo is het ook met de aarde. Als we meer gebruiken en vervuilen dan ze te bieden heeft of verwerken kan, dan gaat ze kapot.


Gemiddeld is voor elke wereldburger 1,8 ha beschikbaar, waarvan 0,3 voor de natuur. Wij hebben in Nederland gemiddeld een voetafdruk van 6,3 ha per persoon. Dat betekent dat als iedereen in de wereld zou leven zoals wij er 3,5 aardbollen nodig zijn. Wereldwijd gebruiken we gemiddeld 2,7 ha per persoon. Dat wil zeggen dat we eigenlijk al anderhalve aardbol aan het gebruiken zijn. En we hebben er maar één. We overvragen de aarde dus nu al. Daarmee lenen we in feite van de toekomst; van onze kinderen en kleinkinderen. En dit is een lening die we niet terug kunnen betalen. Daarom doe ik mee aan de footprint challenge, om de lening zo klein mogelijk te maken.

Als iedereen in de wereld leeft als de gemiddelde Nederlander, dan zijn er 3,5 aardbollen nodig. We hebben er maar één. Laten we daar zuinig op zijn!!

Onze kennis over de voetafdruk werd gister aan de hand van een quiz op de proef gesteld. Wist je, dat je een gemiddelde woning een half jaar kunt verwarmen met de energie die je verbruikt bij een retourtje Amsterdam-New York? Of, dat de uitstoot van CO2 voor de consumptie van 2 kg rundvlees evenveel is als de uitstoot bij een ritje met de auto van Utrecht naar Parijs? Onze tafel won de quiz en we kregen allemaal kookboek1het kookboek ‘Voetprint cooking, weet hoe groen je eet’, van Dorien Soons. Het boek staat boordevol weetjes over voedsel en CO2 uitstoot. Bij alle recepten staat met een aantal voetjes weergeven hoe groot de voetafdruk daarvan is. Een gemiddelde maaltijd van de gemiddelde Nederlander heeft ongeveer 20 voetjes. De recepten in het boek hebben gemiddeld 5 voetjes. Dat scheelt toch een slok op een borrel.

Wat me opviel was dat er gister relatief veel enthousiaste jonge mensen waren, die er echt voor willen gaan. Dat biedt hoop voor de toekomst, want zij hebben de nieuwe ideeën en daarvan moeten we het hebben.

Marjolein Tiemens-Hulscher