Is een kwal gelijk aan een kopje koffie?

“Wij mogen alles met dieren doen, zolang ze niet lijden. Als kwallen niet kunnen lijden, zie ik niet wat het verschil is tussen een kwal en het kopje koffie dat ik nu aan het drinken ben.”

Wie mij wat beter kent, zal meteen begrijpen dat dit niet mijn woorden zijn, want ik hou helemaal niet van koffie. Niet mijn woorden dus, maar die van filosoof Bas Haring, bijzonder hoogleraar publiek begrip van de wetenschap aan de Universiteit van Leiden. Ik was werkelijk geschokt door zijn woorden en had gehoopt dat we de tijd dat we levende wezens als willoze dingen zien, achter ons gelaten zouden hebben, in ieder geval in het filosofische denken. Haring zegt deze woorden als lid van Trouws filosofisch elftal in een gesprek met Frank Ankersmit, emeritus-hoogleraar intellectuele geschiedenis aan de Rijksuniversiteit van Groningen, over de vraag of er een reden is om de mens in rangorde boven het dier te plaatsen, in relatie tot dierenrechten (Trouw, 19 april 2018).

 

Verweven

OLYMPUS DIGITAL CAMERAAnkersmit geeft gelukkig tegengas: “Er is wel degelijk een verschil: een kwal is een levend dier, een kopje koffie is levenloos.” Ook wijst hij erop dat alles op onze planeet met elkaar verweven is. “Als we woest omspringen met primitieve wezens, roepen we misschien ecologische rampen over onszelf af.” Jammer van die toevoeging ‘onszelf’. Toch weer antropocentrisch gedacht. Die toevoeging geeft mij het idee dat bij Ankersmit het ook allemaal om de mens draait. Haring ziet echter geen probleem in woest omspringen met dieren, zolang dat maar geen lijden veroorzaakt. “Maar als je van tevoren weet of merkt dat de wereld vergaat, is dat wel het geval.” En daar zit ook een deel van het probleem. Het ecosysteem Aarde is zo complex dat wij niet altijd kunnen weten wat de invloed zal zijn van de manier waarop we met dieren en de natuur omgaan. Dat is ook wat ik lees in het woord ‘misschien’ bij Ankersmit. Misschien roepen we ecologische rampen over ons zelf af. Misschien, zeker weten doen we het niet. Maar wat we wel weten is dat ecosystemen zo complex zijn dat als ze verstoord of verdwenen zijn, ze niet zomaar door menselijk ingrijpen weer hersteld kunnen worden. Een goede reden om in onze omgang met de natuur uit te gaan van het voorzorgprincipe.

 

Onderlinge afhankelijkheid

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Paus Franciscus wijst ons in Laudato Si’ steeds op de samenhangen tussen alles wat is. Als alles met alles samenhangt dan betekent dat ook dat alles van elkaar afhankelijk is. Ecologisch gezien heeft ook de kwal een functie in het ecosysteem van de oceaan en we kunnen slechts gissen wat er zou gebeuren als die kwallen uit het ecosysteem zouden verdwijnen. De paus haalt een deel van de Catechismus van de Katholieke Kerk aan waarin op een haast poëtische wijze de onderlinge afhankelijkheid van alle schepselen wordt beschreven. “De onderlinge afhankelijkheid van de schepselen is door God gewild. De zon en de maan, de ceder en het bloempje, de adelaar en de mus; het schouwspel van hun oneindige verscheidenheid en ongelijkheid betekent dat geen enkel schepsel aan zichzelf genoeg heeft. Zij bestaan slechts in onderlinge afhankelijkheid om elkaar wederzijds aan te vullen, ten dienste van elkaar.”

Ook wij mensen bestaan slechts in onderlinge afhankelijkheid van elkaar en van alle andere schepselen. Daarom is er, volgens mij, geen reden om de mens in rangorde boven het dier te plaatsen.

Wordt vervolgd…….

Insectenhotel

Geniet u ook zo van de lente, de warmte van de zon, dat alles weer groen wordt en gaat bloeien? Zodra de vorst verdwenen was en de zon haar warmte deed voelen hoorde ik de insecten alweer gonzen.  Insecten zijn nuttige en leuke beestjes die het echter best wel moeilijk hebben. Wat hulp kunnen ze dus wel gebruiken; een insectenhotel bijvoorbeeld. Lees verder

Lente

Heb jij ook zo naar de lentezon verlangt? Afgelopen dinsdag fietste ik naar Utrecht en heb genoten van dat weldadige gevoel van de zonnewarmte op mijn gezicht. Opeens begreep volkomen dat Franciscus van Assisi het Zonnelied vrijwel begint met het prijzen van de Heer ‘vooral door mijnheer broeder zon die de dag is en door wie Gij ons verlicht’. De zon laat de natuur ontwaken uit de winterslaap. Bloeiende sneeuwklokjes en krokussen laten zien dat de lente al volop begonnen is.De katjes van de hazelaar zijn alweer bruin aan het worden. Mijn man heeft afgelopen weekend al bloeiend speenkruid gezien. Ik hield mijn ogen dus open. Speenkruid heb ik niet gezien, maar wel heel veel ander moois. Lees verder

Help, de insecten

Help, de insecten verdwijnen. In 30 jaar zijn hun aantallen met 75% afgenomen. De insecten worden als de hoeksteen van ecosystemen beschouwd. De achteruitgang van weide- en zangvogels kan niet los gezien worden van het teruglopend aantal insecten. Alles hangt met alles samen. Als het slecht gaat met één soort, zal dit een effect op andere soorten hebben. Lees verder

Processie voor de schepping

Sinds 2015 is 1 september wereldgebedsdag voor de schepping en tevens de start van de scheppingsperiode. In Den Bosch wordt dit gevierd met een processie door de binnenstad.

Processie

aardbol-in-handenOp vijf plaatsen vertellen mensen hun verhaal over zorg voor de schepping. Ik weet natuurlijk niet wat ze gaan vertellen. Maar ik denk over wat ze beweegt, wat ze doen en wat het hun en de rest van de wereld brengt. Want zover gaat het. Alles wat ieder individu doet, positief of negatief, laat zijn sporen achter. Een glimlach maakt de wereld mooier, een weggegooid drinkflesje niet. Ik hoop op inspirerende verhalen. We hebben immers allemaal spirituele voeding nodig om in verbondenheid met ons zelf en alles en iedereen om ons heen te leven.

De middag begint met een korte viering om 13.30 uur in de Grote Kerk (Kerkstraat 20) en eindigt na de processie in de Sint Janskathedraal met een oecumenische gebedsviering. Ik denk dat het een mooie middag zal worden. Ik ga er zeker heen. Meer informatie over de middag vindt u hier.

Laudato Si’ pledge

laudato si franciscus met vogelsHeeft u geen tijd om naar Den Bosch te gaan, maar draagt u het gedachtengoed van Laudato Si’ wel een warm hart toe en wilt u dit ook uitdragen, dan heeft u de mogelijkheid om de Laudato Si’ pledge (eed) de ondertekenen op livelaudatosi.org. De eed is kort maar krachtig en verstrekkend: “In antwoord op de dringende oproep van paus Franciscus in Laudato Si’ verplicht ik mij ertoe om: te bidden voor en met de schepping; een eenvoudiger leven te leiden; op te komen voor de bescherming van ons gemeenschappelijk huis.”

Om te bidden

God, vader en moeder van al wat bestaat,
schepper van alle schepselen,
U heeft ons naar uw beeld geschapen
en ons een plek gegeven van al die andere broeders en zusters.
Wij vragen U dat wij ons steeds verder openen,
voor de rijkdom en de schoonheid van uw schepping
en haar naar vermogen tot haar recht laten komen
als uitdrukking van uw liefde.
Door Christus, onze Heer. Amen.

Duurzame mode

“Iets hergebruiken in plaats van het weg te gooien, omdat men daartoe echt gemotiveerd is, kan een daad van liefde zijn die onze waardigheid tot uitdrukking brengt.” Dit zegt paus Franciscus in de encycliek Laudato Si’ als hij het heeft over ecologische bekering of milieuopvoeding, om een ecologisch burgerschap te creëren.

Ecologisch burgerschap

Ecologisch burgerschap, ik vind het een mooie term. Daarin kunnen gelovigen en niet gelovigen elkaar vinden. Veel van ons zijn vast al een eind gevorderd op de weg van ecologisch burgerschap. Je hebt misschien al groene energie, een goed geïsoleerd huis, reist zoveel mogelijk met het OV of pakt de fiets, je let op wat je eet. Maar wist je dat je op het gebied van kleding misschien ook nog een wereld van verschil kunt maken?

Vervuilend

De productie van kleding is vaak vervuilend (fossiele grondstoffen), en kost veel water, energie en land. Voor het maken van een spijkerbroek is bijvoorbeeld 10.000 liter water nodig, voor een T-shirt 2000 liter. De sociale omstandigheden in de keten van de kledingindustrie laten, ondanks de inspanningen die geleverd worden, nog steeds te wensen over. Voor mij redenen om ook eens na te denken over kleding die minder vraagt van mens en milieu.

Alternatieve grondstoffen

Er zijn al een heleboel mogelijkheden. Er is kleding van ecologische wol of katoen, al of niet bijgemengd met hergebruikte textielvezels. Merken die dit soort kleding verkopen besteden vaak ook aandacht aan andere duurzaamheids thema’s zoals kinderarbeid, eerlijke lonen voor de arbeiders, het verbod op zandstralen (bij spijkerbroeken), het uitbannen van giftige stoffen en het beperken van CO2 emissies. Er komt ook steeds meer kleding van andere natuurlijke, vernieuwbare of herbruikbare grondstoffen als hennep en bamboe. Best eens de moeite waard om je daarin te verdiepen.

Dutch Sustainable Fashion Week

jurk_rood_pm-batch_2_03

Wollen jurk van Pure Matters

Veel mensen willen (68% van de consumenten) willen graag duurzame kleding kopen, maar weten niet waar en hoe. De Dutch Sustainable Fashion Week (7 t/m 16 okt) springt hierop in. Via talloze events en in meer dan 400 gerenommeerde winkels door heel Nederland wordt aandacht gegeven aan duurzame mode. Op diverse websites is informatie te vinden over eerlijke en/of duurzame kleding. Vaak gaat het samen, maar niet altijd.

Tweede hands

Er hangt meestal een aardig prijskaartje aan dit soort kleding, die overigens dan wel jaren mee kan. Een goedkopere en duurzame oplossing hiervoor is natuurlijk tweedehands kleding. Voor een habbekrats kun je soms hele mooie bloesjes, broeken, jurkjes enzovoort kopen. Ook al is deze kleding misschien niet volgens eerlijke en duurzame principes gemaakt, het is toch altijd duurzamer dan weggooien en nieuw kopen.

Nobele taak

Met kleding kun je nog meer bijdragen aan je ecologische burgerschap. “Als iemand zich wat warmer kleedt in plaats van de verwarming aan te zetten (of hoger te zetten), ook al laat zijn financiële situatie hem toe meer te verbruiken en uit te geven, dan veronderstelt dit dat hij overtuigd is en gevolg is geworden voor de zorg voor het milieu. Het is een zeer nobele taak om met kleine dagelijkse handelingen te zorgen voor de schepping.” Zo geeft de paus mij een mooi excuus om te zwichten voor een mooi wollen jurkje van Pure Matters. (Vrijdag 7 en zaterdag 8 oktober verkoop bij de Estafette in Driebergen).  Dan laten we de verwarming nog even uit.