Earth Overshoot day 2017

earth_overshoot_visual__1__16426Liever had ik dit bericht over twee weken geschreven of pas over een maand. Maar we komen er niet onderuit, al zal het bij veel mensen onopgemerkt voorbij zijn gegaan. Gister, 2 augustus, was het earth overshoot day. Bijna een week eerder dan vorig jaar. Op overshoot day hebben we als mensheid de jaarlijkse productie die de Aarde levert aan hout, vis en plantaardige producten opgebruikt. Dat betekent dat de rest van het jaar de Aarde, door de overmatige consumptie van de mensheid, inteert op haar reserves. In een filmpje van footprint.org wordt meer uitgelegd over overshoot day.

Vele kleintjes maken een grote

Overshoot day herinnert ons elk jaar eraan dat we alle zeilen moeten bijzetten om zuiniger om te gaan met wat de Aarde ons biedt. We zijn nu eenmaal met heel veel mensen op Aarde en we consumeren te veel. Als we ons realiseren dat we allen deel uitmaken van een en dezelfde mensheid en deel zijn van de natuur dan is het zonneklaar dat we ons te schikken hebben naar wat de natuur te bieden heeft. Dat we haar grenzen respecteren. Ik heb het al veel vaker genoemd, maar doe het toch nog een keer, omdat het gewoon heel veel invloed heeft. Als we minder vlees gaan eten dan wordt de belasting op de Aarde snel een stuk minder. Het zet echt zoden aan de dijk, met toch maar een relatief kleine inspanning. Iets wat iedereen kan doen. Persoonlijke acties lijken klein. “Wat maakt mijn stukje vlees nu uit?”
Toch geloof ik er in. Als iedereen in Nederland besluit om morgen geen vlees te eten, dan gaat het niet meer om dat ene stukje vlees van jou, maar om, pak hem beet, 15 miljoen porties vlees van 100 gr of te wel 150.000 kg. rundvlees inputBij Nederlands rundvlees komt dit overeen met een reductie van 2520 ton CO2eq. (Bij CO2 eq worden broeikassen als methaan omgerekend naar CO2 impact.
Bij de productie van 1 kg NL-rundvlees komt  ongeveer 16,8 kg CO2eq vrij.) Dit is evenveel CO2 die vrijkomt bij 13,5 miljoen autokilometers. Daarbij besparen we met ons allen ook nog eens 2250 miljoen liter water (de productie van 1 kg rundvlees kost 15.000 liter water) en vele tonnen veevoer en daarmee landbouwgrond.

Ik geef toe, de emissiereductie en waterbesparing zullen lager uitvallen, omdat we in plaats van vlees iets anders zullen eten. Dat brengt natuurlijk ook CO2 emissie en watergebruik met zich mee. Maar wat ik met dit voorbeeld duidelijk wilde maken is dat vele kleine acties (LED lampen, afval scheiden) echt een groot verschil kunnen maken. Daarnaast zijn grootschalige verandering als de overschakeling naar een circulaire economie en hernieuwbare energie (van het gas af) onmisbaar om overshoot day elk jaar een paar dagen richting het eind van het jaar op te schuiven. Je zou toch denken dat 4,6 dagen per jaar mogelijk zou moeten zijn. Dan spelen we in 2050 weer quite.

Bereken je persoonlijke overshoot day

Op de website van het Global Footprint Network kun je je persoonlijke overshoot day berekenen. Ik heb het gedaan, maar een persoonlijke datum kreeg ik niet tevoorschijn getoverd. Ook het aantal Aardes dat we als mensheid nodig hebben als iedereen zo zou leven als ik was zou 1,78 zijn, precies het aantal Aardes dat de mensheid nu gebruikt. Ik schrok daar best van (ik dacht dat wij het met al onze inspanningen beter zouden doen) en heb daarom de vragenlijst een paar keer verschillend ingevuld. Het bleef echter 1,78, wat ik ook invulde. Misschien was de site net als de Aarde overbelast.

Advertenties

Niet elk record is goud waard

Overshoot day

earth overshoot dayBij een Olympisch record gaan veel mensen uit hun dak en de sportvrouw of –man krijgt hoogst waarschijnlijk een gouden medaille. Maar er zijn ook records waar we minder blij mee zijn als ze gebroken worden, zoals bijvoorbeeld van overshoot day. Lees verder

Water in Oeganda

oeganda fiets  uitsnede

In de serie over water is dit de laatste aflevering en gaat over het vastenactie project in Oeganda. De paus schrijft in zijn encycliek dat het vooral de armen zijn die het meest te lijden hebben en zullen krijgen van de klimaatverandering. Zij wonen immers vaak in gebieden die gevoelig zijn voor droogte, orkanen en overstromingen. Bovendien hebben ze de middelen niet om zich hier tegen te verdedigen.

In Oeganda, in het in het district Katakwi in de Teso-regio is het niet anders. Daar heeft de straatarme bevolking te maken met zowel langdurige droogteperiodes, die steeds langer worden, als met perioden van heftige regenval. Deze veranderen de leefomgeving en de landbouwgronden in een moeras. De bewoners zijn afhankelijk van landbouw en veeteelt. Het valt echter niet mee om onder deze omstandigheden gewassen te telen. Door de slechte groeiomstandigheden worden deze ook nog eens extra gevoelig voor ziekten en plagen. De oogst is daarom meestal bij lange na niet genoeg om iedereen te voeden.

oeganda landbouwles

Landbouw les gaat vaak via afbeeldingen. Niet iedereen kan lezen en schrijven.

Een bijkomstigheid in deze regio is nog dat, door de gewelddadige omstandigheden in het recente verleden, een generatie landbouwkennis is weggevaagd. De jonge mensen die nu voor het land moeten zorgen missen de kennis van hun ouders en grootouders. Ze moeten het houden van vee en het telen van gewassen weer opnieuw leren en wel onder moeilijke omstandigheden.

oeganda druppelirrigatie

Elke druppel telt. Met druppelbevloeiing gaat geen druppel verloren.

 

Het vastenaktieproject voor 2016 helpt hierbij door trainingen te geven op het gebied van landbouw en waterbeheer. Het mooie van dit project is dat er niet direct naar moderne landbouwtechnieken wordt gegrepen, maar ook oude wijsheid nieuw leven wordt ingeblazen, bijvoorbeeld het leren zien van waarschuwingssignalen in de natuur. De aanwezigheid van bepaalde vogelsoorten kondigt bijvoorbeeld het regenseizoen aan; de goede tijd om te zaaien.

 

Daarnaast zal er veel aandacht zijn voor het planten van bomen. In het verleden is bijna al het bos gekapt met alle gevolgen van dien: bodemerosie, verlies van vermogen van wateropname in de bodem, invloed op het klimaat. De mensen zullen leren over het belang van bomen voor hun leefomgeving, de landbouw en dus hun eigen bestaan. Zij gaan daar hard aan de slag om hun land weer te herstellen.

Wij kunnen helpen. Natuurlijk kan dit op een financiële manier. Maar voor hulp op de lange termijn moeten wij ook gehoor geven aan de oproep van de paus tot een ecologische bekering, die hij doet in zijn encycliek ‘Laudato Si’. Want de bestrijding van armoede lukt niet zonder aandacht voor het milieu. Als we met ons allen de uitstoot van broeikasgassen niet weten te reduceren tot (uiteindelijk) vrijwel nul, blijft het voor de bevolking in Oeganda, en in heel veel andere gebieden in de wereld, dweilen met de kraan open.

Zie hier het campagnefilmpje van de vastenactie

Klimaatparade

Afgelopen zondag gingen wereldwijd 785.000 mensen de straat op met het motto “Wij zijn niet te stoppen, klimaatverandering wel!’’ Maar dan moet je natuurlijk wel in actie komen. “Kom in actie!!” was de boodschap die iedereen uitdroeg aan alle wereldleiders die nu in Parijs bijeen zijn. Zij sluiten daar immers een klimaatverdrag dat onze toekomst, en die van onze kinderen en kleinkinderen en de Aarde, bepaalt. We hebben massaal van ons laten horen, en we zijn gehoord. “Deze roep kunnen we niet negeren”, heeft Obama gezegd. Klimaatgerechtigheid, dat is wat ik hoop dat deze top oplevert.

klimaatparade A'dam 2 (Dick Biesta) Klimaatparade A'dam 3 (Dick Biesta)

Het was die zondagmiddag guur herfstweer, met regen en wind. Er was voor later op de middag en avond zelfs code oranje afgegeven. Maar dat deerde ons in Amsterdam niet. Gehuld in regenpak of paraplu gingen we gewoon op weg. We droegen de Ark van Noach mee, die heel wat bekijks trok. Noach was een vooruitziend man en bouwde de ark met een blik op de toekomst. De ark als teken van hoop, als teken van actie, het heft in eigen handen nemen en het schuitje waarin we met ons allen zitten en willen overleven.

De sfeer was goed, vrolijk zelfs, met veel muziek, waardoor je als vanzelf ging dansen, of iets wat daar op leek. Het hield ons in ieder geval warm. Op allerlei manieren lieten de mensen zien wat voor hun belangrijk is. Een stel verpleegsters ontfermden zich om een gewonde aardbol. Studenten reden mee met een bakfiets vol ‘weggegooid’ voedsel en deelden dat uit. “Taste before you waste” (Proef voordat je het weggooit), was hun boodschap. We hebben met ons allen heerlijk gegeten van een anders weggegooid brood. Het deed me denken aan het verhaal van de zeven broden en wat visjes (Mt 15, 34-37).

paris-shoes-590

Weer thuis gekomen keken we naar het Journaal. Daarin werd Amsterdam nauwelijks genoemd. Jammer. Maar wel de schoenen in Parijs. Het beeld van een plein vol schoenen met briefjes, plantjes, maakte op mij diepe indruk. Ieder paar schoenen een hartenkreet voor een leefbare toekomst. Deze stille boodschap moet volgens mij oorverdovend binnenkomen bij de wereldleiders in Parijs. Ik wens ze wijsheid, moed, lef en barmhartigheid toe.

Klimaatloop een kwestie van hoop

klimaatloop spandoekVorige week zaterdag vroegen ongeveer 200 mensen, bij de klimaatloop in Utrecht, aandacht voor een rechtvaardig klimaatbeleid. In de aanloop naar de VN top over klimaatbeleid begin december dit jaar laten steeds meer mensen van zich horen, ook de kerken. Het is immers de schepping die wordt bedreigd.
En de huidige westerse samenleving strookt helemaal niet met de sociale leer van de kerk, die uitgaat van solidariteit en gerechtigheid. Het is immers voor een groot deel de levensstijl van de westerse mens die het grootste leed veroorzaakt bij de meest kwetsbare en arme mensen van deze wereld. Het wordt nu echt tijd dat er afdoende afspraken gemaakt worden om de opwarming van de Aarde en de daarmee gepaard gaande ongelijkheid, af te remmen.

klimaatloop arkMet de stok in de hand liepen we als pelgrims in vier etappes langs 5 kerken over het historische kerkenkruis. In de stoet werd de ark van hoop meegedragen, maar ook een smeltend stuk ijs, om de urgentie van het klimaatprobleem te symboliseren. De stadmuziekanten leidden de optocht in goede banen en zorgden voor een extra dimensie en afwisseling.

In elke kerk stond een thema rond het klimaatprobleem centraal. We hoorden over de urgentie en kairos. Weerman Reinier van den Berg vertelde ons maar weer eens dat het al vijf voor twaalf is geweest en dat het nú hét moment is om echt maatregelen te nemen. Hoe? Plant bossen, bespaar energie, gebruik duurzame energie, herstel kringlopen (recycling) en handel eerlijk (fair trade).

We hoorden over gerechtigheid. Een medewerkster van Cordaid vertelde over haar reizen naar India en andere landen waar Cordaid samen met de lokale mensen projecten uitvoert om de gevolgen van de klimaatverandering, droogte en overstromingen, de baas te kunnen. Haar verhaal raakte me. Mensen vertelden haar: “Vroeger, bij de overstromingen, kwam het water tot daar, nu komt het tot hier. Ons huis stroomde vroeger niet onder, nu wel.” En iemand in India: “Wij kunnen hier wel van alles doen om het water zoveel mogelijk vast te houden door onder andere bomen te planten. Maar wat doen jullie? Ons probleem wordt wel mede door jullie veroorzaakt? Wat doen jullie eraan?”

klimaatloop park

Uit de mond van mgr De Korte, bisschop van Groningen, hoorden we over dankbaarheid en verantwoordelijkheid die weerklinken in de encycliek Laudato Si en door. En mgr Vercammen, aartsbisschop van Utrecht (Oud-Katholieken) hield sprak over geloof en hoop in een column “De Groene patriarch van Constantinopel”.

Al met al was het een inspirerende dag. Het geeft hoop om zoveel mensen te ontmoeten, die vanuit hun geloof, zich op een of andere manier inzetten voor een beter leefklimaat op Aarde. In het centrum van Utrecht trok de stoet heel wat bekijks bij het winkelende publiek. Nu maar hopen dat onze roep in Parijs gehoord wordt.

Klimaatloop

Kerken op weg naar een rechtvaardig klimaatbeleid

Begin december komen wereldleiders naar Parijs om een nieuw klimaatverdrag te ondertekenen. Daarom trekken dit najaar over de hele wereld mensen naar Parijs om hun stem te laten horen. Ook de Nederlandse kerken gaan op weg naar een rechtvaardig klimaatbeleid en organiseren hiertoe de ‘klimaatloop’. Hiermee dragen ze hun zorg uit over de klimaatverandering, maar ook de hoop op goede afspraken. Zo dagen zij de klimaatonderhandelaars uit om moed te tonen. De moed om de gebaande paden te verlaten en een eerlijke, duurzame weg in te slaan; een weg die leidt tot een eerlijk en effectief klimaatbeleid.

Redusters ontsteken evenveel kaarsjes als handrtekeningen voor Amnesty. In het midden schaatser Ids Postma en burgemeester Ype Dijkstra die de grote kaars aan staken. Doordat er teveel wind stond werd de stunt in de werkplaats van Fetze Tigchelaar gehouden.

Licht, een teken van hoop.

Klimaatverandering raakt ons allemaal en zeker ook de kerk, omdat het een zaak is van levensovertuiging, van geloven. Dat maakt Paus Franciscus ook duidelijk in zijn encycliek Laudato Si, die afgelopen juni is verschenen. Alle reden dus voor kerken en gelovigen om de barricaden op te gaan voor het klimaat. We kennen Parijs als de lichtstad en het licht is een teken van hoop. In dat licht gaan de mensen op weg. Loop mee en maak 2015 het jaar van de hoop!

In Nederland zijn er verschillende etappes te lopen. Er wordt niet alleen gewandeld, maar er is ook tijd van rust en bezinning. Wilt u weten waar en wanneer er gelopen wordt? Kijk dan op www.klimaatloop.nl.

Utrecht_KerkenkruisZaterdag 24 oktober wordt er in de stad Utrecht gewandeld van kerk naar kerk, het zogenaamde kerkenkruis. In elke kerk wordt een ander aspect van de klimaatverandering voor het voetlicht gebracht. Het belooft een inspirerende dag te worden met o.a. muziek, bezinning en bijdragen van bisschop de Korte, aartsbisschop Vercammen (Oud katholieken) en nog veel meer mensen. Het volledige programma van deze dag vindt u ook op de website van de klimaatloop.

Kantelpunt

Blijdschap, gejuich en tranen van opluchting, dat was wat de rechter hoorde en zag na zijn uitspraak in de klimaatzaak. De rechter heeft vanmorgen waarlijk recht gesproken. Dit kon wel eens een kantelpunt zijn in het klimaatbeleid. De rechtbank is van oordeel dat op de staat tegenover Urgenda in beginsel de rechtsplicht rust om te bewerkstelligen dat in 2020 de uitstoot van CO2 in Nederland zal zijn gereduceerd met tenminste 25% t.o.v. 1990. Het berusten van een geringere reductie is onrechtmatig tegenover Urgenda. De overheid zal nu daadwerkelijke aan de slag moeten want de huidige doelstelling van 17% reductie in 2020 is dus ver beneden de maat. En deze dreigt al niet gehaald te worden. De minimale eis van 25% zou dus in de praktijk nog wel eens een verdubbeling kunnen zijn van de koers die nu gevolgd wordt.

De rechtbank erkende het dreigende gevaar van de gevolgen van klimaatveranderingen en de urgentie om hiertegen maatregelen te nemen. Dat de staat niet mede de veroorzaker is van de uitstoot van CO2 achtte de rechter niet beslissend. De zorg van de staat moet gericht zijn op de zorg en bescherming van het leefmilieu. Elke uitstoot van CO2 draagt bij aan de CO2 concentratie in de atmosfeer. Landen, groot of klein, kunnen zich daarom niet verschuilen achter het argument dat het niet alleen van hun inspanning afhangt of een klimaatverandering wordt voorkomen. Bovendien zou Nederland, als Annex 1 land, vanuit het billijkheidsbeginsel voorop moeten lopen in het klimaatbeleid.

De rechtbank stelt dat een reductiedoelstelling van tenminste 25% financieel mogelijk en aanvaardbaar is. De ernst en de omvang van het klimaatprobleem maken het noodzakelijk om op korte termijn maatregelen te nemen en niet te wachten op maatregelen die pas later werking zullen hebben.

“Het is een zaak van het hart”

Vreugde alom, vanwege deze uitspraak. Een positief kantelpunt wellicht in het klimaatbeleid. Dit moet toch mensen de ogen openen. Dit zal ook zijn effect hebben in andere landen, zoals België, waar een dergelijke rechtszaak wordt voorbereidt. De emotionele reacties achteraf tonen, denk ik, hoe diep de zorg om klimaatverandering bij mensen zit. Het is niet alleen een zaak van de rede, maar vooral van het hart; de liefde voor de planeet Aarde met al haar (toekomstige) bewoners. Deze uitspraak schept hoop en geloof dat het goed kan komen met heel de Aarde. Een geloof dat nog versterkt wordt door de positieve reacties op de encycliek “Laudato Si” van paus Franciscus, waar ik de volgende keer over zal schrijven.

Je kunt direct actie ondernemen door deze petitie van Milieudefensie te ondertekenen.