Wandelen uit dankbaarheid

Vorige week heb ik twee dagen meegelopen met de pelgrimstocht van de bisschoppelijke vastenactie in Zuid Limburg. Het was voor de de eerste keer dat ik heb meegedaan en ik heb erg genoten van het landschap, het mooie weer, de mensen, de gesprekken en de bezinningsmomenten. Dat geheel maakt de pelgrimstocht echt tot iets bijzonders.

Dankbaarheid

In het voorjaar oogt het landschap van Zuid Limburg heel lieflijk. Het jonge blad is nog lichtgroen, de witte bloesem van de sleedoorn in de houtwallen geven subtiele accenten. In de bermen bloeit van alles, speenkruid, bosanemonen, ereprijs, hondsdraf en nog veel meer. Beekjes, heuvels, mooie uitzichten, koeien in de wei, zingende vogels, zelfs een veldleeuwerik, het kon niet op. Daar heb ik in iedere geval met volle teugen van genoten. Op zulke dagen stroom ik vol van dankbaarheid voor al dat moois om ons heen.

Limburg koeien in de wei kopie       bosanemonen kopie

Gods aanwezigheid

Dan moet ik denken aan wat de bisschoppen van Brazilië hebben gezegd, dat de natuur een manifestatie is van God en de plaats van zijn tegenwoordigheid. In ieder schepsel woont zijn levendmakende Geest, die ons oproept tot een relatie met hem (LS 88). En elders in Laudato Si’ staat nog zoiets moois. Dat het heelal zich ontwikkelt in God, die het geheel vervult. Dat er dus een mysterie te aanschouwen is en een blad, een pad, de dauw, het gelaat van een arme (LS 233). Tijdens het wandelen waren er van die momenten dat ik een glimp van dat mysterie van Zijn aanwezigheid kon voelen, vermoeden. Het is moeilijk om daar woorden aan te geven. Maar het brengt mij een gevoel van verbondenheid met alles wat is, en vervult me met grote, diepe dankbaarheid. Dat wij daar zomaar mogen zijn.

Schril contrast

Het contrast had niet groter kunnen zijn. Zo frank en vrij wij, genietend van elkaar en de omgeving van Kerkrade naar Aken of Wittem konden lopen en het opgesloten zijn in de wijk vol geweld in San Salvador. De tweede ochtend luisterden we, voordat we vertrokken, naar een monoloog van een vrouw die woont in San Salvador. Ze vertelt daarin over de angst, over het opgesloten zijn in de wijk (“de jongens in de andere wijk kennen me niet en weten niet dat ik me nergens mee bemoei”) en het altijd ongerust zijn (“komt mijn dochter wel weer thuis van school”). Haar laatste zin bleef de hele dag bij mij hangen. “Ik probeer stil en onzichtbaar te zijn.” Die zin hakte er behoorlijk in, en niet alleen bij mij heb ik gemerkt. Het bleef na de monoloog nog lange tijd stil.

Onderweg stopten we in een tunneltje, waarvan de wanden helemaal bedekt waren met graffiti. Elvira Mollee vertelde dat in San Salvador het wijzen naar graffiti al genoeg aanleiding kon zijn om doodgeschoten te worden. Graffiti spreekt een taal. Wijzen naar een logo van een (verkeerde) bende kan al een kogel door je hoofd betekenen.

pelgrimstocht 17-2 kopie       pelgrimstocht 17-1 kopie

Het verschil maken

Bij een ander bezinningsmoment vertelde Peter, de directeur van de vastenactie, over het project Eilanden van Hoop. Wat me in zijn verhaal trof was dat hij zich op een gegeven moment realiseerde dat de jongens die betrokken zijn bij het Jeugdcentrum helemaal niet zoveel verschillen van de jongens in de bendes. Zij hadden vaak ook op het punt gestaan zich bij een bende aan te sluiten, maar hadden het geluk gehad op een of andere manier bij de zusters van de orde Angel de la Guarda terecht te komen, die het Jeugdcentrum leiden. Deze jongeren hebben zich nu ontwikkeld tot mensen die in zichzelf geloven en respect kennen voor hun medemensen en elkaar willen helpen om zich verder te ontwikkelen. Het had zo makkelijk anders kunnen gaan. Dan waren ze nu misschien op een van de plekken terecht gekomen waar je eindigt als bendelid, op het kerkhof, in het ziekenhuis of in de gevangenis. Voor ieder kind of jongere maken de zusters dit verschil tussen leven en dood. Het is mooi om daar via de vastenactie aan bij te kunnen dragen.

Intentie

Tijdens het wandelen konden we steentjes oprapen als symbool voor de intentie waarmee je de pelgrimstocht liep. Aan het einde van de tocht (na drie dagen) zouden deze steentjes en intenties tijdens een ritueel verzameld worden, maar dat heb ik niet meer meegemaakt. Mijn intentiesteentje heb ik meegegeven met een medepelgrimster. Ik vertelde haar dat ik liep uit dankbaarheid. Dankbaarheid voor alles wat ons gegeven is en dat we daar, hier, in alle vrijheid van kunnen genieten. En mijn hoop, wens en droom voor de mensen in Sal Salvador is dat ook zij ooit in vrijheid en zonder angst van hun omgeving en elkaar kunnen genieten. Dat ze weer mens kunnen zijn.

Advertenties

Eucharistie

Afgelopen zaterdag was ik bij de bruisende vijfde editie van de Groene Kerkendag. In de workshop ‘De Bijbel: bron van groene inspiratie!?’ vertelde een meneer over een mooie ontmoeting die hij had met een vrouw uit, ik dacht, de Filippijnen. Zij spraken over hoe we als mensheid met de Aarde omgaan (niet zo goed dus) en vroeg haar waar zij haar motivatie vandaan haalde om zich te blijven inzetten voor een leefbare aarde, om hierin te blijven geloven. Haar antwoord verbaasde hem. “De eucharistie”, zei zij. Lees verder

Kerstmis, dromen van een gezonde Aarde

“Laat komen, Hij die komen zal, verlangend zien wij naar Hem uit.”

Verlangen. Deze acclamatie, uit een gezongen tafelgebed, verwoordt voor mij de essentie van de advent en kerstmis: verlangen, hoop en vertrouwen. “Verlangend zien wij naar Hem uit.”
Zien wij niet net zo verlangend uit naar een Aarde die weer gezond is, naar de heelheid van de gebroken schepping? Een verlangen dat ons ertoe drijft om de handen uit de mouwen te steken om ons ‘gemeenschappelijke huis’ te behoeden voor verder verval en te voorzien van nieuwe fundamenten, muren en een dak.

Hoop. Daarbij worden we geholpen door hoop. Hoop, die voorkomt dat we de moed laten zinken. Hoop is niet hetzelfde als optimisme, schrijft Vaclav Havel (voormalig President van Tsjechië en schrijver), evenmin de overtuiging dat iets goed zal aflopen. Het is de zekerheid dat iets zinvol is, onafhankelijk van het resultaat.

Vertrouwen. In de acclamatie klinkt ook vertrouwen. “Hij die komen zal”, het wordt heel stellig gezegd. Wat zou het mooi zijn als wij ook dat vertrouwen kunnen hebben als het gaat om zorg voor de schepping. Als het gaat om de uitwerking van het akkoord van de klimaattop in Parijs. De regeringsleiders van bijna 200 landen spreken hun verlangen uit om de Aarde te redden. Dat is op zich hoopgevend. Maar gezien de reacties, inclusief mijn eigen reactie, ontbreekt het nog aan vertrouwen. Gaan de landen doen wat ze beloven? Is het genoeg? Maar ik blijf hopen dat het vertrouwen zal groeien.

kerststal plafond kerk basel

Geboren in een mensenkind. Laten we echter niet vergeten dat al heel veel mensen zich met hart en ziel inzetten voor een gezonde Aarde. En dat we daarbij een bondgenoot hebben: God zelf. Met kerstmis krijgt God een gezicht. Hij wordt geboren, in een mensenkind, als vluchteling, in een simpele stal. Daarmee laat Hij ten diepste zien dat het leven de moeite waard is en respect verdient. Ieder leven, van ieder mens, dier of plant. Maar het mag niet blijven bij de droom en de vreugde van het moment van de geboorte. Een heilige zei ooit: “Christus kan duizend keer geboren zijn in Bethlehem, maar alles is tevergeefs als Hij niet geboren wordt in mij!”

NaastenliefdeLaten we daarom met kerstmis weer stilstaan bij wat het betekent om Jezus geboren te laten worden in onszelf. Kerstmis is het feest dat laat zien dat we niet zonder elkaar kunnen. Het vraagt om oprechte naastenliefde. Als die naastenliefde een belangrijke rol krijgt bij het maken van onze eigen dagelijkse keuzes, maar ook bij de keuzes die landen moeten maken, dan zal de droom van een gezonde Aarde steeds meer werkelijkheid worden.

Klimaattop Parijs

Severn Cullis-Suzuki“Ik ben hier om te spreken namens alle toekomstige generaties. Ik ben hier om te spreken namens de kinderen die honger lijden in de wereld, maar wier roep niet wordt gehoord. Ik ben hier om te spreken namens de talloze dieren die overal op de planeet doodgaan, omdat ze nergens meer naartoe kunnen. Ik ben bang om de zon in te gaan wegens de gaten in de ozonlaag. Ik ben bang om de lucht in te ademen, omdat ik niet weet wat voor chemicaliën erin zitten” Lees verder

Klimaatloop een kwestie van hoop

klimaatloop spandoekVorige week zaterdag vroegen ongeveer 200 mensen, bij de klimaatloop in Utrecht, aandacht voor een rechtvaardig klimaatbeleid. In de aanloop naar de VN top over klimaatbeleid begin december dit jaar laten steeds meer mensen van zich horen, ook de kerken. Het is immers de schepping die wordt bedreigd.
En de huidige westerse samenleving strookt helemaal niet met de sociale leer van de kerk, die uitgaat van solidariteit en gerechtigheid. Het is immers voor een groot deel de levensstijl van de westerse mens die het grootste leed veroorzaakt bij de meest kwetsbare en arme mensen van deze wereld. Het wordt nu echt tijd dat er afdoende afspraken gemaakt worden om de opwarming van de Aarde en de daarmee gepaard gaande ongelijkheid, af te remmen.

klimaatloop arkMet de stok in de hand liepen we als pelgrims in vier etappes langs 5 kerken over het historische kerkenkruis. In de stoet werd de ark van hoop meegedragen, maar ook een smeltend stuk ijs, om de urgentie van het klimaatprobleem te symboliseren. De stadmuziekanten leidden de optocht in goede banen en zorgden voor een extra dimensie en afwisseling.

In elke kerk stond een thema rond het klimaatprobleem centraal. We hoorden over de urgentie en kairos. Weerman Reinier van den Berg vertelde ons maar weer eens dat het al vijf voor twaalf is geweest en dat het nú hét moment is om echt maatregelen te nemen. Hoe? Plant bossen, bespaar energie, gebruik duurzame energie, herstel kringlopen (recycling) en handel eerlijk (fair trade).

We hoorden over gerechtigheid. Een medewerkster van Cordaid vertelde over haar reizen naar India en andere landen waar Cordaid samen met de lokale mensen projecten uitvoert om de gevolgen van de klimaatverandering, droogte en overstromingen, de baas te kunnen. Haar verhaal raakte me. Mensen vertelden haar: “Vroeger, bij de overstromingen, kwam het water tot daar, nu komt het tot hier. Ons huis stroomde vroeger niet onder, nu wel.” En iemand in India: “Wij kunnen hier wel van alles doen om het water zoveel mogelijk vast te houden door onder andere bomen te planten. Maar wat doen jullie? Ons probleem wordt wel mede door jullie veroorzaakt? Wat doen jullie eraan?”

klimaatloop park

Uit de mond van mgr De Korte, bisschop van Groningen, hoorden we over dankbaarheid en verantwoordelijkheid die weerklinken in de encycliek Laudato Si en door. En mgr Vercammen, aartsbisschop van Utrecht (Oud-Katholieken) hield sprak over geloof en hoop in een column “De Groene patriarch van Constantinopel”.

Al met al was het een inspirerende dag. Het geeft hoop om zoveel mensen te ontmoeten, die vanuit hun geloof, zich op een of andere manier inzetten voor een beter leefklimaat op Aarde. In het centrum van Utrecht trok de stoet heel wat bekijks bij het winkelende publiek. Nu maar hopen dat onze roep in Parijs gehoord wordt.

De groene kerken bloeien en groeien

logo groene kerk 1Zaterdag 10 oktober ben ik naar alweer de vierde Groene kerkendag geweest. Ik was er niet alleen. Meer dan 150 mensen uit het hele land waren naar Houten gekomen voor ontmoeting en inspiratie. Uit de interactieve opening door dagvoorzitter Niels de Zwart bleek dat ongeveer de helft van de aanwezigen voor het eerst deelnam. Er ontstond daardoor een prachtige dynamiek tussen ‘de oude rotten in het vak’ en de ‘nieuwkomers’.

In de liturgische opening met Roland Putman en Otto Sondorp was ‘hoop’ het kernwoord.

“Vandaag is er een klein groen begin van hoop. Het mag ook klein beginnen.”

Met het vertrouwen dat het zal groeien net als het mosterdzaadje dat uitgroeide tot een grote struik, waar de vogels van de hemel in de takken kwamen nestelen.

De deelnemers konden volop inspiratie halen uit de verhalen van verschillende mensen die vertelden wat ze bij hun in de kerk doen, en dat ging verder dan zonnepanelen op het dak en het schenken van fair trade koffie. De Doopsgezinden in Aalsmeer gebruiken een aanstekelijke formule met in ieder jaargetijde een gezamenlijke activiteit: een groene viering in het voorjaar, een fietstocht langs ‘groene’ of juist ‘niet groene’ plekken in de zomer, logo-klimaatloop1een duurzame maaltijd en markt van streekproducten in het najaar en in de winter een gemeenschapsavond waarbij meestal een iemand wordt uitgenodigd die een interessant verhaal kan vertellen rondom geloof en duurzaamheid. De jongeren lopen mee met de climate miles van Urgenda. U kunt ook meelopen of kiezen voor de klimaatloop.

Het gevarieerde aanbod van de workshops maakte de keus wel moeilijk. Inspiratie en informatie, actie en bezinning, het kwam allemaal aan de orde in de vorm van een scheppingswandeling, een workshop over de Joodse spijswetten, over duurzaamheid in de islam, over de encycliek Laudato Si van paus Franciscus, of over de rol van geld, van de voorganger of van jongeren in de groene (wijk-)gemeente.

Het was een stralende dag en een hele dag binnen is ook maar binnen. De keuze voor de scheppingswandeling was dan ook snel gemaakt. Lisette van der Wel leidde ons tijdens de wandeling door het mysterie van het ontstaan van het heelal en de aarde met al het leven. In haar verhaal liet ze zien dat, om te overleven als de omstandigheden veranderden, er steeds meer samenwerking kwam. Eerst tussen elementen, daarna binnen cellen, tussen cellen, binnen organismen en tussen organismen. Dit ging gepaard met een toename van complexiteit, maar ook met een toename van zorg. De dino’s waren de eerste dieren met ouderlijke zorg voor hun jongen. Affectie, empathie en zorg, zijn kwaliteiten die langzamerhand zijn ontstaan en dus niet eigen zijn aan de mens. Maar ze zijn wel onmisbaar voor ons menselijke bestaan. De climax van deze kwaliteiten is misschien wel eigen aan de mens; liefde. Maar ook daar staan we niet alleen in want de allesomvattende liefde komt van God. En die liefde klinkt door het hele verhaal heen.

scheppingswandeling met Lisette van der Wel

In de workshop rondom Laudato Si hebben we het gebed voor de aarde gelezen met de methode van Lectio Divina. Bij deze methode wordt de tekst drie keer gelezen. Elke keer met een andere ‘opdracht’. Welke zin of welk woord raakt je? Wat is voor jou de boodschap? Wat ga je hiermee doen? In stilte hebben we deze vragen overdacht en uitgewisseld met elkaar. Ik had al eerder van deze methode gehoord, maar het nog nooit toegepast. Het was een verrijkende ervaring.

Een andere manier om in een korte tijd de kernboodschap van de encycliek ‘Laudato Si’ te horen is te kijken naar het filmpje dat onze Vlaamse buren maakten. Het is te vinden op www.nieuw.kerknet.be.

Het was een geweldige mooie en inspirerende dag. We somberen weleens over leeglopende kerken, kerkelijk bureaucratie, misstanden in de kerk en een tegenvallend overheidsbeleid op het gebied van duurzaamheid, maar hier in Houten kregen we een geweldige opkikker. Er kwamen dit jaar 23 nieuwe groene kerken bij. De beweging van de Groene Kerken bloeit en groeit! Bent u er volgend jaar ook bij?