Is een kwal gelijk aan een kopje koffie? (2)

“Wij mogen alles met dieren doen, zolang ze niet lijden. Als kwallen niet kunnen lijden, zie ik niet wat het verschil is tussen een kwal en het kopje koffie dat ik nu aan het drinken ben,” zei filosoof Bas Haring ruim een maand geleden in Trouw. In mijn vorige blog heb ik hier al op gereageerd, maar ik wilde er nog veel meer over zeggen. Lees verder

Help, de insecten

Help, de insecten verdwijnen. In 30 jaar zijn hun aantallen met 75% afgenomen. De insecten worden als de hoeksteen van ecosystemen beschouwd. De achteruitgang van weide- en zangvogels kan niet los gezien worden van het teruglopend aantal insecten. Alles hangt met alles samen. Als het slecht gaat met één soort, zal dit een effect op andere soorten hebben. Lees verder

Waar is de landbouw?

De verkiezingen staan voor de deur. Dat kan niemand meer ontgaan zijn. De media staan er bol van. Naast serieuze berichtgeving zijn er ook ludieke acties zoals Lubachs ‘Kamergotchi’. Helaas moet ik melden dat bij ons gezin al verschillende lijsttrekkers zijn gestorven door honger of door gebrek aan aandacht. Maar alles goed en wel, 15 maart moeten/mogen we een keuze maken. Volgens analisten valt er dit jaar ook werkelijk wat te kiezen. De stemwijzer (of andere kieskompassen) kan daarbij wellicht helpen.

Stemwijzer

Het is voor het eerst dat ik de Stemwijzer heb ingevuld. Een beetje spannend vond ik dat toch wel. Zou ik uitkomen bij de partij(en) waarop ik van plan ben te gaan stemmen? En als dat niet zo zou zijn, wat zegt dat dan over mij en wat over de stemwijzer? Deze filosofische gedachte kon ik naast me neerleggen. Mijn twee favoriete partijen kwamen als een en twee bovendrijven. Rest mij dus nog een strategische keuze: relatief groot of klein.

Voedsel verbindt

vleestaxWat mij echter zeer verbaasde was dat in de stemwijzer niets gevraagd werd over landbouw. De vraag of de BTW voor vlees omhoog zou moeten kwam nog het dichtst in de buurt. Naar mijn mening een groot gemis, want voedsel is zo belangrijk. We hebben er allemaal mee te maken. We eten immers elke dag (tenminste in ons land wel). Juist met wat we eten hebben we als consument heel veel invloed op de wereld om ons heen. Voedsel verbindt ons met de Aarde, met planten en dieren en met mensen overal ter wereld. Hoe we omgaan met ons voedsel kunnen we beschouwen als een lakmoesproef voor de waarachtigheid van onze idealen als solidariteit, gerechtigheid, zorg voor de Aarde en zorg voor de schepping.

Groen Kieskompas

Als je het over voedsel hebt dan heb je het over landbouw. Dat wordt misschien nog weleens vergeten. Hoe denken de partijen over een landbouw die gericht is op de lange termijn door het bevorderen van bodemvruchtbaarheid en gebruik te maken van de kracht van de biodiversiteit die de natuur ons biedt? Dat had ik wel willen weten. Blijkbaar dachten er meer mensen zo over, want al gauw kwam ook het Groen Kieskompas. Dit kieskompas is gericht op duurzaamheid; in hoeverre de partijen zich inzetten voor de omslag naar een schone economie. In deze vragenlijst gingen er meer vragen over landbouw.

Natuur en landbouw

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Dat landbouw en natuur onlosmakelijk met elkaar verweven zijn blijkt misschien wel uit de verdeling in thema’s van de vragen. Vragen over het afschaffen van de bio-industrie en bestrijdingsmiddelen die giftig zijn voor bijen zijn ingedeeld bij het thema natuur. Vragen over het afschieten van ganzen, meer ruimte voor rivieren en weidevogels staan bij het thema landbouw, waarschijnlijk omdat deze onderwerpen invloed hebben op de landbouwproductie. De vraag of bedrijven verplicht moeten worden om aan te tonen dat hun producten en investeringen niet leiden tot ontbossing elders op de wereld (thema natuur) is een cruciale vraag. Een dergelijke verplichting heeft verstrekkende gevolgen voor de voedselproductie gezien de hoeveelheden soja en palmolie die gebruikt worden in zowel het primaire productieproces (veevoer) als in de verwerkende industrie. Natuur en landbouw ze gaan hand in hand en dan is het handig als ze beiden dezelfde kant op gaan.

 

 

Boeren met ontzag

Op de middag dat de Groene Bijbel, die helaas toch niet op gerecyceld papier is gedrukt, kreeg ik nog een boekje; Boeren met ontzag. In dit rijk geïllustreerde boekje schetst auteur Wim Schippers waar de landbouw (boer en samenleving) uit de bocht is gevlogen. Maar dat is slechts de aanleiding. Boeren met ontzag laat zien dat er andere perspectieven zijn als de gezonde grenzen, die nu zijn overschreden, in acht worden genomen. Lees verder

Share a seed

Iedereen die een moestuin heeft weet dat oogsten begint met zaaien. Zaden staan aan het begin van de voedselketen. Zonder zaden komt er domweg geen eten op ons bord. Maar van wie zijn de zaden eigenlijk?

share a seed vrouw

foto: Sascha de Boer, foto-expositie share a seed.

Vroeger was het logisch dat boeren zelf de zaden beheerden. Ze zaaiden ze, ze verzorgden het gewas en aan het eind van het seizoen konden ze het nieuwe zaad oogsten. Een deel werd gebruikt voor consumptie. Een ander deel, meestal de beste en grootste zaden, werden bewaard voor het volgende seizoen. Op deze manier pasten de gewassen zich ook geleidelijk aan de groeiomstandigheden aan.

Nu is het zo dat steeds meer zaden in handen zijn van grote zaadbedrijven. De kleine boeren in bijvoorbeeld Afrika zitten daar helemaal niet op te wachten. Het zijn geen commerciële boeren. Ze willen gewoon hun eigen families en eventueel wat meer dorpsgenoten voeden. Het ontbreekt hun echter nu aan kennis om hun gewassen aan te passen aan de klimaatverandering. Daarom heeft Oxfam Novib in Zimbabwe farmer field schools opgezet. Boeren kunnen zo weer onafhankelijk worden van de commerciële zaden en leren weer hun eigen speciale gewassen te verbeteren.

shareaseedaenmSascha de Boer heeft hier een prachtige foto-expositie over gemaakt. De foto’s spreken voor zich. Mooie vrouwen die trots zijn op hun zaden en vertellen wat voor positieve invloed de nieuwe kennis over zaad en het uitwisselen van zaden op hun leven heeft. Mijn dochter en ik hebben de kleine maar zeer mooie expositie in Rotterdam gezien en er echt van genoten. De vrouwen op de foto’s en hun verhalen raken je echt.

Wil je de expositie zelf nog zien, of een mooie ketting met zaadjes uit Zimbabwe bestellen kijk dan op www.shareaseed.nl, ook voor een korte, maar hele mooie en informatieve video.

Red onze zaden

genesis 1,29De natuur heeft geen eigenaar. Dat stelt Bionext, de Nederlandse Koepelorganisatie voor de biologische landbouw en voeding in haar strijd tegen patenten op groentezaden. Je kunt het ook anders tegen aan kijken. Bijbels gezien zou je kunnen zeggen dat de natuur van iedereen is, een gave van God. En God zei: “Hierbij geef Ik alle zaadvormende gewassen op de hele aardbodem aan jullie, en alle bomen met zaaddragende vruchten; zij zullen jullie tot voedsel dienen.” (Gen 1,29). Vanuit beide gezichtspunten is het echter ondenkbaar dat bedrijven eigenaar kunnen worden van natuurlijke eigenschappen. In Amerika kan dit al heel lang, en in Europa sinds vorig jaar ook, door een verruiming van de octrooiwet. Natuurlijke eigenschappen kunnen nu gepatenteerd worden als waren het uitvindingen.

Bedrijven worden daarmee eigenaar van alle zaden, vruchten en planten die de gepatenteerde eigenschap bezitten. Er is bijvoorbeeld een patent verleend op paprika’s met een natuurlijke weerstand tegen witte vlieg. Hiermee wordt het zaadbedrijf eigenaar van alle paprika’s met die eigenschap, ook al heeft het bedrijf al die andere rassen niet zelf ontwikkeld. Andere bedrijven mogen deze eigenschap dus niet meer vrij gebruiken in hun eigen rassen. En dat brengt de ontwikkeling van nieuwe rassen in gevaar (zie ook het filmpje onderaan). Kleinere zaadbedrijven die niet kunnen betalen voor de patenten worden uit de markt gedrukt. En daarmee komt niet alleen de diversiteit van ons voedsel in gevaar, maar krijgen enkele multinationals de controle over de wereldwijde zaad- en voedselproductie. Met name voor de biologische landbouw is dit een slechte ontwikkeling, want de grote zaadbedrijven zijn helemaal niet geïnteresseerd in biologische landbouw.

De grote zaadbedrijven zeggen dat octrooi nodig is om de investeringen terug te verdienen. Maar daarin voorziet het al jaren goed werkende systeem van het kwekersrecht ook. Het kweekbedrijf verdient door het exclusieve recht het ras te verkopen (bescherming van het ras), maar andere veredelingsbedrijven mogen het ras wel gebruiken om mee te kruisen, om zo weer betere rassen te ontwikkelen. Bij een patent mag dit laatste niet en daardoor stagneert de ontwikkeling van nieuwe rassen wereldwijd.

no patentEr gebeuren rare dingen. Zo heeft Monsanto een patent gekregen op broccoli met een extra lange stronk, wat makkelijk is bij de oogst. Een Nederlandse biologische plantenveredelaar had ook zo’n type broccoli, maar door het patent van Monsanto mag hij deze niet op de markt brengen.

Er groeit steeds meer verzet tegen deze plantpatenten, niet alleen in Nederland maar in heel Europa. De campagne van Bionext past dan ook in een bredere Europese campagne tegen patenten op natuurlijke planteigenschappen. En ook u kunt meehelpen om onze zaden te redden, door mee te doen met de actie van Bionext: wordt een filiaal van de grootste zaadbank.

“Alle zaadvormende gewassen en alle bomen met zaaddragende vruchten hebben we gekregen tot voedsel, niet tot eenzijdige rijkdom en macht.”

Cabaretier en tv-presentator Arjen Lubach besprak het onderwerp vorig jaar (maart 2015) in zijn show Zondag met Lubach.

Water in Oeganda

oeganda fiets  uitsnede

In de serie over water is dit de laatste aflevering en gaat over het vastenactie project in Oeganda. De paus schrijft in zijn encycliek dat het vooral de armen zijn die het meest te lijden hebben en zullen krijgen van de klimaatverandering. Zij wonen immers vaak in gebieden die gevoelig zijn voor droogte, orkanen en overstromingen. Bovendien hebben ze de middelen niet om zich hier tegen te verdedigen.

In Oeganda, in het in het district Katakwi in de Teso-regio is het niet anders. Daar heeft de straatarme bevolking te maken met zowel langdurige droogteperiodes, die steeds langer worden, als met perioden van heftige regenval. Deze veranderen de leefomgeving en de landbouwgronden in een moeras. De bewoners zijn afhankelijk van landbouw en veeteelt. Het valt echter niet mee om onder deze omstandigheden gewassen te telen. Door de slechte groeiomstandigheden worden deze ook nog eens extra gevoelig voor ziekten en plagen. De oogst is daarom meestal bij lange na niet genoeg om iedereen te voeden.

oeganda landbouwles

Landbouw les gaat vaak via afbeeldingen. Niet iedereen kan lezen en schrijven.

Een bijkomstigheid in deze regio is nog dat, door de gewelddadige omstandigheden in het recente verleden, een generatie landbouwkennis is weggevaagd. De jonge mensen die nu voor het land moeten zorgen missen de kennis van hun ouders en grootouders. Ze moeten het houden van vee en het telen van gewassen weer opnieuw leren en wel onder moeilijke omstandigheden.

oeganda druppelirrigatie

Elke druppel telt. Met druppelbevloeiing gaat geen druppel verloren.

 

Het vastenaktieproject voor 2016 helpt hierbij door trainingen te geven op het gebied van landbouw en waterbeheer. Het mooie van dit project is dat er niet direct naar moderne landbouwtechnieken wordt gegrepen, maar ook oude wijsheid nieuw leven wordt ingeblazen, bijvoorbeeld het leren zien van waarschuwingssignalen in de natuur. De aanwezigheid van bepaalde vogelsoorten kondigt bijvoorbeeld het regenseizoen aan; de goede tijd om te zaaien.

 

Daarnaast zal er veel aandacht zijn voor het planten van bomen. In het verleden is bijna al het bos gekapt met alle gevolgen van dien: bodemerosie, verlies van vermogen van wateropname in de bodem, invloed op het klimaat. De mensen zullen leren over het belang van bomen voor hun leefomgeving, de landbouw en dus hun eigen bestaan. Zij gaan daar hard aan de slag om hun land weer te herstellen.

Wij kunnen helpen. Natuurlijk kan dit op een financiële manier. Maar voor hulp op de lange termijn moeten wij ook gehoor geven aan de oproep van de paus tot een ecologische bekering, die hij doet in zijn encycliek ‘Laudato Si’. Want de bestrijding van armoede lukt niet zonder aandacht voor het milieu. Als we met ons allen de uitstoot van broeikasgassen niet weten te reduceren tot (uiteindelijk) vrijwel nul, blijft het voor de bevolking in Oeganda, en in heel veel andere gebieden in de wereld, dweilen met de kraan open.

Zie hier het campagnefilmpje van de vastenactie