Binnen- en buitenkant van duurzaamheid

Afgelopen dinsdag was het de dag van de duurzaamheid (10-10). ’s Avonds werd in pakhuis de Zwijger in Amsterdam de winnaar van de Trouw Duurzame 100 bekendgemaakt. Prinses Irene was uitgenodigd om de aftrap te geven. In het gesprek vertelde ze over haar visie dat we deel zijn van de natuur, maar dat we die vanzelfsprekende verbondenheid in de loop van de tijd zijn kwijtgeraakt. Dat zie je in de manier waarop we met de natuur omgaan. Lees verder

Advertenties

Earth Overshoot day 2017

earth_overshoot_visual__1__16426Liever had ik dit bericht over twee weken geschreven of pas over een maand. Maar we komen er niet onderuit, al zal het bij veel mensen onopgemerkt voorbij zijn gegaan. Gister, 2 augustus, was het earth overshoot day. Bijna een week eerder dan vorig jaar. Op overshoot day hebben we als mensheid de jaarlijkse productie die de Aarde levert aan hout, vis en plantaardige producten opgebruikt. Dat betekent dat de rest van het jaar de Aarde, door de overmatige consumptie van de mensheid, inteert op haar reserves. In een filmpje van footprint.org wordt meer uitgelegd over overshoot day.

Vele kleintjes maken een grote

Overshoot day herinnert ons elk jaar eraan dat we alle zeilen moeten bijzetten om zuiniger om te gaan met wat de Aarde ons biedt. We zijn nu eenmaal met heel veel mensen op Aarde en we consumeren te veel. Als we ons realiseren dat we allen deel uitmaken van een en dezelfde mensheid en deel zijn van de natuur dan is het zonneklaar dat we ons te schikken hebben naar wat de natuur te bieden heeft. Dat we haar grenzen respecteren. Ik heb het al veel vaker genoemd, maar doe het toch nog een keer, omdat het gewoon heel veel invloed heeft. Als we minder vlees gaan eten dan wordt de belasting op de Aarde snel een stuk minder. Het zet echt zoden aan de dijk, met toch maar een relatief kleine inspanning. Iets wat iedereen kan doen. Persoonlijke acties lijken klein. “Wat maakt mijn stukje vlees nu uit?”
Toch geloof ik er in. Als iedereen in Nederland besluit om morgen geen vlees te eten, dan gaat het niet meer om dat ene stukje vlees van jou, maar om, pak hem beet, 15 miljoen porties vlees van 100 gr of te wel 150.000 kg. rundvlees inputBij Nederlands rundvlees komt dit overeen met een reductie van 2520 ton CO2eq. (Bij CO2 eq worden broeikassen als methaan omgerekend naar CO2 impact.
Bij de productie van 1 kg NL-rundvlees komt  ongeveer 16,8 kg CO2eq vrij.) Dit is evenveel CO2 die vrijkomt bij 13,5 miljoen autokilometers. Daarbij besparen we met ons allen ook nog eens 2250 miljoen liter water (de productie van 1 kg rundvlees kost 15.000 liter water) en vele tonnen veevoer en daarmee landbouwgrond.

Ik geef toe, de emissiereductie en waterbesparing zullen lager uitvallen, omdat we in plaats van vlees iets anders zullen eten. Dat brengt natuurlijk ook CO2 emissie en watergebruik met zich mee. Maar wat ik met dit voorbeeld duidelijk wilde maken is dat vele kleine acties (LED lampen, afval scheiden) echt een groot verschil kunnen maken. Daarnaast zijn grootschalige verandering als de overschakeling naar een circulaire economie en hernieuwbare energie (van het gas af) onmisbaar om overshoot day elk jaar een paar dagen richting het eind van het jaar op te schuiven. Je zou toch denken dat 4,6 dagen per jaar mogelijk zou moeten zijn. Dan spelen we in 2050 weer quite.

Bereken je persoonlijke overshoot day

Op de website van het Global Footprint Network kun je je persoonlijke overshoot day berekenen. Ik heb het gedaan, maar een persoonlijke datum kreeg ik niet tevoorschijn getoverd. Ook het aantal Aardes dat we als mensheid nodig hebben als iedereen zo zou leven als ik was zou 1,78 zijn, precies het aantal Aardes dat de mensheid nu gebruikt. Ik schrok daar best van (ik dacht dat wij het met al onze inspanningen beter zouden doen) en heb daarom de vragenlijst een paar keer verschillend ingevuld. Het bleef echter 1,78, wat ik ook invulde. Misschien was de site net als de Aarde overbelast.

Vasten, een kuur in soberheid

De vastentijd is traditioneel een periode van bezinning, sober leven en aandacht voor anderen. Paus Franciscus wijst in zijn encycliek Laudatio Si’ ons erop dat soberheid een deugd is die we nodig hebben om samen zorg te dragen voor ons gemeenschappelijk huis. De vastenperiode is een uitgelezen moment om te oefenen in soberheid. Lees verder

God in de supermarkt

Een paar jaar geleden heb ik ze al een keer geïnterviewd: Alfred Slomp en Arjan Schoonhoven van de workshop ‘God in de supermarkt’. Nu is het er echt een keer van gekomen om de workshop zelf mee te doen. Ik moet zeggen, ik was onder de indruk. Nu voel ik me echt geen groentje meer op het gebied van keuzes maken in de supermarkt, maar tijdens de workshop word je toch weer even op scherp gezet.

Waar ligt jou prioriteit?

biologische-kipBij elke aankoop moeten we keuzes maken tussen lekker, goedkoop, gezond, milieuvriendelijk, diervriendelijk en eerlijk voor de producent, staat er op hun website. Na een inleiding gingen we (de deelnemers van de workshop) naar de supermarkt (dia) om kip te kopen. We kregen de keus tussen een gangbare kip, een beter leven kip, een vegetarische variant en een biologische kip. De prijzen per kilo stonden erbij. Nadat iedereen door middel van een gekleurde kaart zijn keus kenbaar had gemaakt vroeg Alfred (Arjan was er deze keer niet bij) naar de argumenten voor de keuze. Wat mij opviel was dat er veel mensen die kozen voor de biologische kip dit deden voor de smaak en de kwaliteit. De zorg voor een vruchtbare bodem, het afzien van bestrijdingsmiddelen in de biologische landbouw kwam bij de kip nog niet naar voren. Later tijdens de workshop wel.

Slavernij

tonys-cocolonelyGerechtigheid, een eerlijk loon voor de producent, is een belangrijk criterium voor Alfred en Arjan. Dit staat haaks op slavernij. En slavernij is nog steeds aan de orde van de dag, al noemen we dit misschien niet meer zo. In de cacao teelt worden nog steeds veel kindslaven ingezet. Alfred liet een filmpje zien. Het was schokkend. Voor ongeveer 250 euro kan een eigenaar van een cacao plantage een kind kopen om voor hem te werken. Het kind verdient niks, leeft niet meer bij zijn ouders en vaak zelfs niet meer in eigen land. Het eten van zomaar een reep chocola draagt dus bij aan het in standhouden van deze kinderslavernij. Dat is iets wat ik in ieder geval niet wil. Daarom ben ik zo blij met Tony Chocoloney, de slaafvrije chocola. Daar kun je zonder bijsmaak lekker van genieten. Maar daarmee ben je er nog niet.

Hoeveel slaven werken voor jou?

kindslaaf-cacaoOok bij de productie van koffie, thee (mijn favoriete drank), t-shirts, spijkerbroeken en andere kleding, computers, smartphones, energie en ………… zijn slaven, waaronder veel kinderen, voor ons aan het werk. Op slaveryfootprint.org kun je uitrekenen hoeveel slaven er voor jou aan het werk zijn. Ik heb de vragenlijst ingevuld, zonder de nuancering die hier en daar mogelijk, en schrok heel erg. Voor mij zijn er maar liefst 41 slaven aan het werk. De website geeft helaas geen informatie over hoe je dit zou kunnen verminderen. Maar duidelijk is dat er nog wel veel te verbeteren valt.

Share a seed

Iedereen die een moestuin heeft weet dat oogsten begint met zaaien. Zaden staan aan het begin van de voedselketen. Zonder zaden komt er domweg geen eten op ons bord. Maar van wie zijn de zaden eigenlijk?

share a seed vrouw

foto: Sascha de Boer, foto-expositie share a seed.

Vroeger was het logisch dat boeren zelf de zaden beheerden. Ze zaaiden ze, ze verzorgden het gewas en aan het eind van het seizoen konden ze het nieuwe zaad oogsten. Een deel werd gebruikt voor consumptie. Een ander deel, meestal de beste en grootste zaden, werden bewaard voor het volgende seizoen. Op deze manier pasten de gewassen zich ook geleidelijk aan de groeiomstandigheden aan.

Nu is het zo dat steeds meer zaden in handen zijn van grote zaadbedrijven. De kleine boeren in bijvoorbeeld Afrika zitten daar helemaal niet op te wachten. Het zijn geen commerciële boeren. Ze willen gewoon hun eigen families en eventueel wat meer dorpsgenoten voeden. Het ontbreekt hun echter nu aan kennis om hun gewassen aan te passen aan de klimaatverandering. Daarom heeft Oxfam Novib in Zimbabwe farmer field schools opgezet. Boeren kunnen zo weer onafhankelijk worden van de commerciële zaden en leren weer hun eigen speciale gewassen te verbeteren.

shareaseedaenmSascha de Boer heeft hier een prachtige foto-expositie over gemaakt. De foto’s spreken voor zich. Mooie vrouwen die trots zijn op hun zaden en vertellen wat voor positieve invloed de nieuwe kennis over zaad en het uitwisselen van zaden op hun leven heeft. Mijn dochter en ik hebben de kleine maar zeer mooie expositie in Rotterdam gezien en er echt van genoten. De vrouwen op de foto’s en hun verhalen raken je echt.

Wil je de expositie zelf nog zien, of een mooie ketting met zaadjes uit Zimbabwe bestellen kijk dan op www.shareaseed.nl, ook voor een korte, maar hele mooie en informatieve video.

Red onze zaden

genesis 1,29De natuur heeft geen eigenaar. Dat stelt Bionext, de Nederlandse Koepelorganisatie voor de biologische landbouw en voeding in haar strijd tegen patenten op groentezaden. Je kunt het ook anders tegen aan kijken. Bijbels gezien zou je kunnen zeggen dat de natuur van iedereen is, een gave van God. En God zei: “Hierbij geef Ik alle zaadvormende gewassen op de hele aardbodem aan jullie, en alle bomen met zaaddragende vruchten; zij zullen jullie tot voedsel dienen.” (Gen 1,29). Vanuit beide gezichtspunten is het echter ondenkbaar dat bedrijven eigenaar kunnen worden van natuurlijke eigenschappen. In Amerika kan dit al heel lang, en in Europa sinds vorig jaar ook, door een verruiming van de octrooiwet. Natuurlijke eigenschappen kunnen nu gepatenteerd worden als waren het uitvindingen.

Bedrijven worden daarmee eigenaar van alle zaden, vruchten en planten die de gepatenteerde eigenschap bezitten. Er is bijvoorbeeld een patent verleend op paprika’s met een natuurlijke weerstand tegen witte vlieg. Hiermee wordt het zaadbedrijf eigenaar van alle paprika’s met die eigenschap, ook al heeft het bedrijf al die andere rassen niet zelf ontwikkeld. Andere bedrijven mogen deze eigenschap dus niet meer vrij gebruiken in hun eigen rassen. En dat brengt de ontwikkeling van nieuwe rassen in gevaar (zie ook het filmpje onderaan). Kleinere zaadbedrijven die niet kunnen betalen voor de patenten worden uit de markt gedrukt. En daarmee komt niet alleen de diversiteit van ons voedsel in gevaar, maar krijgen enkele multinationals de controle over de wereldwijde zaad- en voedselproductie. Met name voor de biologische landbouw is dit een slechte ontwikkeling, want de grote zaadbedrijven zijn helemaal niet geïnteresseerd in biologische landbouw.

De grote zaadbedrijven zeggen dat octrooi nodig is om de investeringen terug te verdienen. Maar daarin voorziet het al jaren goed werkende systeem van het kwekersrecht ook. Het kweekbedrijf verdient door het exclusieve recht het ras te verkopen (bescherming van het ras), maar andere veredelingsbedrijven mogen het ras wel gebruiken om mee te kruisen, om zo weer betere rassen te ontwikkelen. Bij een patent mag dit laatste niet en daardoor stagneert de ontwikkeling van nieuwe rassen wereldwijd.

no patentEr gebeuren rare dingen. Zo heeft Monsanto een patent gekregen op broccoli met een extra lange stronk, wat makkelijk is bij de oogst. Een Nederlandse biologische plantenveredelaar had ook zo’n type broccoli, maar door het patent van Monsanto mag hij deze niet op de markt brengen.

Er groeit steeds meer verzet tegen deze plantpatenten, niet alleen in Nederland maar in heel Europa. De campagne van Bionext past dan ook in een bredere Europese campagne tegen patenten op natuurlijke planteigenschappen. En ook u kunt meehelpen om onze zaden te redden, door mee te doen met de actie van Bionext: wordt een filiaal van de grootste zaadbank.

“Alle zaadvormende gewassen en alle bomen met zaaddragende vruchten hebben we gekregen tot voedsel, niet tot eenzijdige rijkdom en macht.”

Cabaretier en tv-presentator Arjen Lubach besprak het onderwerp vorig jaar (maart 2015) in zijn show Zondag met Lubach.