Earth Overshoot day 2017

earth_overshoot_visual__1__16426Liever had ik dit bericht over twee weken geschreven of pas over een maand. Maar we komen er niet onderuit, al zal het bij veel mensen onopgemerkt voorbij zijn gegaan. Gister, 2 augustus, was het earth overshoot day. Bijna een week eerder dan vorig jaar. Op overshoot day hebben we als mensheid de jaarlijkse productie die de Aarde levert aan hout, vis en plantaardige producten opgebruikt. Dat betekent dat de rest van het jaar de Aarde, door de overmatige consumptie van de mensheid, inteert op haar reserves. In een filmpje van footprint.org wordt meer uitgelegd over overshoot day.

Vele kleintjes maken een grote

Overshoot day herinnert ons elk jaar eraan dat we alle zeilen moeten bijzetten om zuiniger om te gaan met wat de Aarde ons biedt. We zijn nu eenmaal met heel veel mensen op Aarde en we consumeren te veel. Als we ons realiseren dat we allen deel uitmaken van een en dezelfde mensheid en deel zijn van de natuur dan is het zonneklaar dat we ons te schikken hebben naar wat de natuur te bieden heeft. Dat we haar grenzen respecteren. Ik heb het al veel vaker genoemd, maar doe het toch nog een keer, omdat het gewoon heel veel invloed heeft. Als we minder vlees gaan eten dan wordt de belasting op de Aarde snel een stuk minder. Het zet echt zoden aan de dijk, met toch maar een relatief kleine inspanning. Iets wat iedereen kan doen. Persoonlijke acties lijken klein. “Wat maakt mijn stukje vlees nu uit?”
Toch geloof ik er in. Als iedereen in Nederland besluit om morgen geen vlees te eten, dan gaat het niet meer om dat ene stukje vlees van jou, maar om, pak hem beet, 15 miljoen porties vlees van 100 gr of te wel 150.000 kg. rundvlees inputBij Nederlands rundvlees komt dit overeen met een reductie van 2520 ton CO2eq. (Bij CO2 eq worden broeikassen als methaan omgerekend naar CO2 impact.
Bij de productie van 1 kg NL-rundvlees komt  ongeveer 16,8 kg CO2eq vrij.) Dit is evenveel CO2 die vrijkomt bij 13,5 miljoen autokilometers. Daarbij besparen we met ons allen ook nog eens 2250 miljoen liter water (de productie van 1 kg rundvlees kost 15.000 liter water) en vele tonnen veevoer en daarmee landbouwgrond.

Ik geef toe, de emissiereductie en waterbesparing zullen lager uitvallen, omdat we in plaats van vlees iets anders zullen eten. Dat brengt natuurlijk ook CO2 emissie en watergebruik met zich mee. Maar wat ik met dit voorbeeld duidelijk wilde maken is dat vele kleine acties (LED lampen, afval scheiden) echt een groot verschil kunnen maken. Daarnaast zijn grootschalige verandering als de overschakeling naar een circulaire economie en hernieuwbare energie (van het gas af) onmisbaar om overshoot day elk jaar een paar dagen richting het eind van het jaar op te schuiven. Je zou toch denken dat 4,6 dagen per jaar mogelijk zou moeten zijn. Dan spelen we in 2050 weer quite.

Bereken je persoonlijke overshoot day

Op de website van het Global Footprint Network kun je je persoonlijke overshoot day berekenen. Ik heb het gedaan, maar een persoonlijke datum kreeg ik niet tevoorschijn getoverd. Ook het aantal Aardes dat we als mensheid nodig hebben als iedereen zo zou leven als ik was zou 1,78 zijn, precies het aantal Aardes dat de mensheid nu gebruikt. Ik schrok daar best van (ik dacht dat wij het met al onze inspanningen beter zouden doen) en heb daarom de vragenlijst een paar keer verschillend ingevuld. Het bleef echter 1,78, wat ik ook invulde. Misschien was de site net als de Aarde overbelast.

Advertenties

Niet elk record is goud waard

Overshoot day

earth overshoot dayBij een Olympisch record gaan veel mensen uit hun dak en de sportvrouw of –man krijgt hoogst waarschijnlijk een gouden medaille. Maar er zijn ook records waar we minder blij mee zijn als ze gebroken worden, zoals bijvoorbeeld van overshoot day. Lees verder

Water als bedreiging

In de aanloop naar het nieuwe project Oeganda van de Vastenactie schrijf ik een serie met het thema water. (Gebrek aan) water speelt een cruciale rol in het dagelijks leven van de gemeenschap in Oeganda die de actie zal gaan steunen. Dit is de derde aflevering in deze serie.

Noach

Water is van levensbelang maar kan ook bedreigend zijn. We kennen allemaal het verhaal van de zondvloed en Noach. God zette de Aarde onder water omdat Hij zag hoe bedorven de Aarde was, want alle mensen op de Aarde waren het verkeerde pad ingeslagen (Gen 5, 12). Met Noach en zijn familie en met alle dieren in de ark wilde God weer met een schone lei beginnen. Lees verder

Is het rentmeesterschap nog toereikend? (3)

Is goed rentmeesterschap toereikend om te komen tot een herstel van de Aarde, tot het helen van de schepping? Ik zelf denk dat de Aarde en Gods schepping er baat bij hebben als we een stap verder zetten in de richting van partnerschap of participant of zelfs de mysticus. In een serie over grondhoudingen zal ik dat graag uitleggen. In elk deel beschrijf ik wat de grondhouding inhoudt en laat ik aan de hand van de landbouw zien hoe de grondhouding invloed heeft op het landbouwsysteem. Het derde deel in de serie betreft de rentmeester.

De rentmeester ziet God (christelijke variant) of de mensheid (wereldlijke variant) als ‘eigenaar’ van de natuur. Hij is dan ook verantwoording verschuldigd over het beheer dat hij voert over het aan hem toevertrouwde ‘goed’ aan God of de gehele mensheid (de mensheid als geheel, de vorige, huidige en toekomstige generaties). De rentmeester mag gebruik maken van de rente, maar niet van het kapitaal. De toekomstige generaties hebben immers ook recht op dezelfde rente. Het kapitaal is in dit geval de Aarde met al haar biodiversiteit en de rente wat ze jaarlijks genereert aan bijvoorbeeld plantaardige en dierlijke productie. De natuur vormt de randvoorwaarde voor de economische activiteiten van de mens. De natuur mag gebruikt worden maar niet zodanig geschaad dat toekomstige generaties er geen profijt meer van kunnen hebben. In die zin draagt de rentmeester zorg voor de natuur.

rondeel_bosrand

In een rondeel gaan efficiëntie voor de boer en het welzijn van de kippen samen.

De rentmeesterlandbouw is dan ook een bewarende en verzorgende landbouw, die het voorzorgprincipe hanteert. Er is sprake van een zekere volgorde van belangen. De menselijke belangen (denk aan gezondheid) gaan boven de vitale belangen van dieren en planten, maar deze gaan op hun beurt boven louter economische belangen. De geïntegreerde landbouw (een vorm van gangbare landbouw die veel aspecten van de biologische landbouw heeft overgenomen) is een vorm van rentmeesterlandbouw. Er is aandacht voor het behoud van bodemvruchtbaarheid en dierenwelzijn. Voor de rentmeester is de integriteit van de schepping of van de natuur zoals die is geworden door de evolutie, een groot goed.

Bij een rentmeester landbouw past mechanische onkruidbeheersing beter dan chemische bestrijdingsmiddelen.

Bij een rentmeester landbouw past mechanische onkruidbeheersing beter dan chemische bestrijdingsmiddelen.

Hij zal dan ook terughoudender zijn met het inzetten van bijvoorbeeld gentech-rassen dan de verlicht heerser. Met name als er een risico van zogenaamde uitkruising bestaat (dat via (ongewenst) stuifmeeloverdracht andere gewassen of onkruiden ook de gentech-eigenschap verkrijgen). Bij herbicide resistente gen-techgewassen is dit risico niet uit te sluiten. Er bestaat altijd een kans dat door stuifmeeloverdracht door wind of insecten wilde verwanten of onkruiden ook resistent worden tegen dit herbicide (gif om onkruiden te doden). Dat is niet alleen lastig voor de onkruidbestrijding. Het wordt door de rentmeester ook gezien als aantasting van de heelheid van de schepping met als gevaar dat de natuur uit balans raakt. Onkruiden, ziekten en plagen worden in zekere mate toegelaten in het systeem. Pas als ze boven een schadedrempel uitkomen (dat wil zeggen dat het cultuurgewas er daadwerkelijk schade van ondervindt) wordt er ingegrepen. Biologische of mechanische bestrijding genieten hierbij de voorkeur, maar het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen is niet uitgesloten.

Als we als mensheid als goede rentmeesters zouden leven dan gebruiken we dus niet meer dan de Aarde kan bieden. Onze ecologische voetafdruk laat echter zien dat we als mensheid leven alsof we 1,5 Aarde tot onze beschikking hebben (De gemiddelde voetafdruk van de wereldburger is 2,7 ha, terwijl er 1,8 ha per persoon beschikbaar is). Blijkbaar is de mensheid niet in staat om als een goed rentmeester te leven. Dit komt denk ik enerzijds doordat we in de praktijk niet als een goed rentmeester leven, en dus meer nemen dan waar we recht op hebben. Maar aan de andere kant komt het ook omdat, net als bij de despoot en de verlicht heerser, de mens nog steeds boven de natuur wordt gesteld.

aantasten aarde

zijn we als mensheid toch de Aarde aan het opeten.

aarde in handen 2

De rentmeester wil de Aarde op handen dragen dragen, maar ongemerkt

 

 

 

 

 

 

 

 

Het nut voor de mens is het uitgangspunt en de natuur vormt daarbij slechts een randvoorwaarde. Dit is in mijn ogen een valkuil. De rentmeester wil schade aan de natuur voorkomen, met het oog op de volgende generaties. Maar hij kijkt niet naar wat goed is voor de natuur zelf. Schade voorkomen en kijken wat goed is, zijn nog twee heel verschillende dingen. Het gevaar van de kaasschaafmethode ligt hier op de loer. Wanneer is er sprake van schade? Dat is vaak een glijdende schaal. Ik denk bijvoorbeeld aan het Groene Hart. De overheid heeft lang geleden al besloten dat dit groen moet blijven. Maar je ziet dat er toch steeds aan de randen aan wordt geknabbeld. ‘Ach een klein stukje eraf ten bate van een uitbreiding van dorp, stad of industrieterrein kan toch geen kwaad?’ Mijn conclusie is dan ook dat het rentmeesterschap te kort schiet als het gaat om het behouden, behoeden en helen van de hele schepping.

Ook de Raad van Kerken komt tot dit inzicht. In 2009 schreef de Raad van Kerken in een verklaring: ‘Wij hebben lang geleefd met een idee van de beheersbaarheid van het leven, waardoor de mens, ook in relatie tot de natuur, zich soms onkwetsbaar achtte, of dat door de vooruitgang van wetenschap en techniek dacht te kunnen worden. De actualiteit van de klimaatverandering heeft dat beeld wreed verstoord. De mens en zijn natuurlijke leefomgeving van dieren en planten zijn in een web van leven en kwetsbaarheid met elkaar verbonden en op elkaar aangewezen.”

Uitgaande van het beeld van in een web met elkaar verbonden zijn past in feite geen grondhouding waarin de mens boven de natuur staat. Een grondhouding waarbij de mens en natuur naast elkaar staan, op basis van gelijkwaardigheid, of samen één zijn, is hier meer op zijn plaats, zoals respectievelijk bij de partner of de participant.

Vorige afleveringen van de serie:

Deel 1, de despoot

Deel 2, de verlicht heerser

 

Overshoot Day

Afgelopen dinsdag kwam mijn dochter naar mij toe en zei: “Mam, weet je wel wat voor dat het is vandaag? Earth Overshoot Day. Het staat op face book.” Het overviel me een beetje. Het is pas augustus, dacht ik, en nu staan we al rood.

Op overshoot day overschrijdt het wereldwijde gebruik van natuurlijke hulpbronnen de hoeveelheid die er op Aarde jaarlijks beschikbaar is. Afgelopen dinsdag hebben we dat punt bereikt en dat betekent dat we de rest van het jaar op de pof leven en een ecologische schuld opbouwen in de vorm van erosie, ontbossing, verlies aan biodiversiteit, watertekort, lege oceanen, klimaatverandering en ga zo maar door. Meer over overshoot day en de mondiale voetafdruk vind je hier en in het filmpje onderaan dit bericht.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA OLYMPUS DIGITAL CAMERA OLYMPUS DIGITAL CAMERA

De trend laat zien dat overshoot day steeds vroeger in het jaar valt. Sinds 2001 is deze verschoven van 1 oktober, naar 19 augustus nu. Eigenlijk had ik gehoopt dat dit jaar overshoot day wat later zou vallen. Er zijn immers al zoveel mensen die hun best doen om zorgvuldiger met de levensbronnen van de Aarde om te gaan. Steeds meer mensen eten niet meer elke dag vlees (vlees heeft een grote voetafdruk), de autoverkoop loopt terug, we leggen daken vol zonnepanelen en eten steeds meer lokaal geproduceerd voedsel.

Misschien moet ik ook niet al teleurgesteld zijn en is het wel zo dat door alle individuele en gezamenlijke initiatieven overshoot day de laatste drie jaar stabiel rond 20 augustus is gevallen. Dat dit zonder alle inzet al 1 augustus was geweest.

Uiteindelijk moeten we er toch naar toe dat de bewuste dag opschuift richting 31 december. Wat voor mij als een paal boven water staat is dat we dat alleen kunnen bereiken als de regeringen zich hiervoor voor 110% inzetten en er internationale afspraken met inhoud worden gemaakt, die ook worden nagekomen. Niet alleen om onze levensbronnen veilig te stellen en daarmee de lange termijn economie, maar vooral omdat we de wondermooie planeet Aarde, Gods schepping, niet verloren mogen laten gaan.

 

Fietsen in de meivakantie

Fietsen is mei, dan is alles nog mooi licht groen.

Fietsen is mei, dan is alles nog mooi licht groen.

We blijken als gezin heel hip te zijn. In een uitzending van het jeugdjournaal op 29 april was fietsen en kamperen in de natuur zonder luxe één van de coolste dingen die je met je ouders kunt doen. Wij doen het al jaren, fietsen en kamperen in de meivakantie, meestal in eigen land. Dit keer begonnen we in het coulissenlandschap van de Achterhoek in de buurt van het Gelderse Hengelo. Vandaar naar het noorden, door Overijssel over alle ‘bergen’ van de Sallandse Heuvelrug, naar het zuiden van Drente (2 dagen). Vlak bij Zuidwolde hebben we op een hele leuke natuurkamping gestaan. We hadden de tent gelukkig op tijd staan voordat een enorme onweersbui losbarstte. Het is altijd wel spannend in een kleine tent met onweer. De regen kletterde zo hard op het tentdoek dat we elkaar niet eens konden verstaan. We moesten de bel water die in de luifel ontstond om de minuut legen. Maar we hebben de bui goed en droog doorstaan.

In afwachting van de onweersbui op de camping bij Zuidwolde

In afwachting van de onweersbui op de camping bij Zuidwolde

De volgende dag ging het oostwaarts via Giethoorn richting Kraggenburg. Weer een heel ander landschap. Van bos en hei, naar het open plassen en moerasgebied van de Wieden. In Giethoorn hebben we uitgekeken naar de herkenbare plekken uit de nog zwart-wit film ‘Fanfare’ van Bert Haanstra. Sommige bruggetjes waren wel wat breder geworden, maar het paviljoen van ‘Krijns’ was goed herkenbaar aan de vorm en de ligging aan het water. Hier hebben we voor de veranderring heerlijk op het terras geluncht.

De picknick is een belangrijk onderdeel van de dag.

De picknick is een belangrijk onderdeel van de dag.

Picknicken is leuk, maar een lunch op een terras in de zon, uit de wind en uitzicht over het water is een echte traktatie. Het café van Geursen was ook nog herkenbaar en heet nu heel toepasselijk ‘Fanfare’; kon niet missen dus. Zowel voor ons als voor de kinderen maken stukjes herkenning het fietsen extra leuk. En als we weer eens met de trein naar opa en oma in Haren gaan is het een sport om vanuit de trein de plekjes te herkennen waar we gefietst hebben.

Via Kampen en de Veluwe ging het weer richting Driebergen. De laatste dag gelukkig met de wind in de rug, want die trok aan en was best fris. Het was een weekje (5 dagen) van volop genieten; van het fietsen, de zeer afwisselende landschappen en het kamperen.

Alle nachten hebben we op een camping uit het groene boekje gestaan. Dat vinden wij toch de leukste terreinen. Lekker terug naar basic, zal ik maar zeggen. Een dak boven je hoofd, te eten, broodje bakken aan een stok boven het vuur en elkaars gezelschap; verder geen soesa. Deze manier van vakantie vieren geeft een heerlijk gevoel van vrijheid en het is nog duurzaam ook; een vakantie met een kleine voetafdruk. We zouden niet meer anders willen.

Broodjes bakken boven het vuur. Je moet even geduld hebben, maar daarna heb je ook wat.

Broodjes bakken boven het vuur. Je moet even geduld hebben, maar daarna heb je ook wat.

 

Footprint challenge

The_footprint_Challenge_jpg_72dpi_rgb-150x150Gisteravond ben ik naar de kick-off van de Footprint Challenge in Utrecht geweest. Ongeveer 330 mensen gaan de uitdaging aan om in 40 dagen hun ecologische voetafdruk te verlagen. Ik dus ook.

De ecologische voetafdruk is de ruimte die je nodig hebt om in je levensstijl te voorzien. Dit is inclusief de ruimte die nodig is om de bijbehorende CO2 uitstoot te compenseren.

De co-ontwerper van de voetafdruk Mathis Wackernagel legt het in het filmpje nog eens haarfijn uit. Het is in het Engels, maar goed te volgen. Uiteindelijk is het heel simpel. Het is net als met geld. Als je meer uitgeeft dan je hebt ga je bankroet. Zo is het ook met de aarde. Als we meer gebruiken en vervuilen dan ze te bieden heeft of verwerken kan, dan gaat ze kapot.


Gemiddeld is voor elke wereldburger 1,8 ha beschikbaar, waarvan 0,3 voor de natuur. Wij hebben in Nederland gemiddeld een voetafdruk van 6,3 ha per persoon. Dat betekent dat als iedereen in de wereld zou leven zoals wij er 3,5 aardbollen nodig zijn. Wereldwijd gebruiken we gemiddeld 2,7 ha per persoon. Dat wil zeggen dat we eigenlijk al anderhalve aardbol aan het gebruiken zijn. En we hebben er maar één. We overvragen de aarde dus nu al. Daarmee lenen we in feite van de toekomst; van onze kinderen en kleinkinderen. En dit is een lening die we niet terug kunnen betalen. Daarom doe ik mee aan de footprint challenge, om de lening zo klein mogelijk te maken.

Als iedereen in de wereld leeft als de gemiddelde Nederlander, dan zijn er 3,5 aardbollen nodig. We hebben er maar één. Laten we daar zuinig op zijn!!

Onze kennis over de voetafdruk werd gister aan de hand van een quiz op de proef gesteld. Wist je, dat je een gemiddelde woning een half jaar kunt verwarmen met de energie die je verbruikt bij een retourtje Amsterdam-New York? Of, dat de uitstoot van CO2 voor de consumptie van 2 kg rundvlees evenveel is als de uitstoot bij een ritje met de auto van Utrecht naar Parijs? Onze tafel won de quiz en we kregen allemaal kookboek1het kookboek ‘Voetprint cooking, weet hoe groen je eet’, van Dorien Soons. Het boek staat boordevol weetjes over voedsel en CO2 uitstoot. Bij alle recepten staat met een aantal voetjes weergeven hoe groot de voetafdruk daarvan is. Een gemiddelde maaltijd van de gemiddelde Nederlander heeft ongeveer 20 voetjes. De recepten in het boek hebben gemiddeld 5 voetjes. Dat scheelt toch een slok op een borrel.

Wat me opviel was dat er gister relatief veel enthousiaste jonge mensen waren, die er echt voor willen gaan. Dat biedt hoop voor de toekomst, want zij hebben de nieuwe ideeën en daarvan moeten we het hebben.

Marjolein Tiemens-Hulscher