Sinterklaas ‘minder is meer’

Wie was sinterklaas? Heeft Sint-Nicolaas echt bestaan? Zeker weten doen we het niet. Maar er is een goede kans dat de historische figuur die we kennen als de bisschop van Myra model zou hebben gestaan voor de Nederlandse Sinterklaas. Historisch weten we niet zoveel van hem, maar de legendes vertellen des te meer.

Legende van de drie meisjes

Nicolaas, geboren rond 280 in Patras (Griekenland), was een zoon van rijke en vrome ouders. Toen deze overleden bleef Nicolaas schatrijk achter. Hij wilde zijn rijkdommen delen, om God te eren. Het verhaal gaat dat een straatarme schoenmaker drie dochters had. Om in zichzelf en zijn dochters in leven te houden zag hij zich genoodzaakt zijn dochter als prostitué te laten werken. Nicolaas vond dit afschuwelijk en gooide ’s nachts een buideltje met geldstukken (of een in een doek gewikkeld klompje goud) door het raam bij hen naar binnen en maakte zich daarna ijlings uit de voeten. Dit herhaalde hij nog twee keer, zodat alle meisjes konden trouwen. Onze chocolade munten verwijzen naar dit verhaal, en misschien het strooien ook wel.

Ik zal hem eens vragen naar zijn naam

Nicolaas reisde veel. Hij kwam in Myra, de hoofdstad van Lycië (nu zuid-west Turkije) juist toen daar de bisschop van de stad was overleden. Men was dus op zoek naar een opvolger. Een bisschop uit de buurt kreeg een droom, hij hoorde een stem die hem vertelde dat hij de volgende ochtend naar de kerk moest gaan. De eerste de beste met de naam Nicolaas zou tot bisschop gewijd moeten worden. Door God gezonden ging Nicolaas die ochtend vroeg naar de kerk. De bisschop dacht: “Ik zal eens even vragen naar zijn naam.” “Nicolaas, dienaar van Uwe heiligheid,” kreeg hij ten antwoord. Zo werd Nicolaas de nieuwe bisschop van Myra. Nicolaas zou zijn overleden op 6 december 340 en is rond 550 heiligverklaard.

 

Kinderfeest

SinterklaasJan_Steen

Sint-Nicolaas werd een van de meest geliefde katholieke heiligen en bereikte via Italië ook Nederland. Vele kerken, ook in Nederland, werden aan hem gewijd. Rond 1200 werd hij vereerd door scholieren, huwbare jongeren, zeelieden, reizigers en kooplieden (waar hij allemaal beschermheer van is). In dit kader werd ook zijn sterfdag gevierd vanaf de voorafgaande avond. Zo werd 5 december pakjesavond. In de Middeleeuwen groeide dit uit tot een echt kinderfeest. De kinderen kregen cadeautjes in hun klomp en lekkers. (Schilderij van Jan Steen (1670-1675) collectie.boijmans.nl, Wikimedia Commos via CCO)

Minder is meer

In veel huishoudens wordt pakjesavond gevierd en is de tijd van geheimzinnigheid weer aangebroken. Er gebeurt van alles achter dichte deuren. Soms verraadt het geluid van een zaag of een hamer enige activiteiten rondom het maken van cadeautjes en surprises. We hoeven met sinterklaas niet flink uit te pakken, tenminste niet in spullen. Het meeste hebben we immers al. Sinterklaas is bij uitstek een gelegenheid om de uitdaging van ‘minder is meer’ aan te gaan.

Zelf maken

Deodorant en lippenbalsemZelfgemaakte cadeautjes van spullen die nog in huis rondzwerven en met een nieuw laagje verf of ander decoratie weer een nieuw leven kunnen krijgen kunnen erg leuk zijn. Een oude theepot wordt een bloempot. Een oude spijerbroek wordt een tas. Jampotjes veranderen met een decoratie van stof, papier of verf in sfeerlichten. Je kunt ook denken aan zelfgemaakte deodorant bijvoorbeeld. Meng hiervoor 2 eetlepels kokosolie, 2 eetlepels bakingsoda, 1 eetlepel maizena en 1 theelepel olijfolie door elkaar. Doe het mengsel in een leeg potje en maak er een mooi etiket bij. Meer ideeën voor zelf gemaakte cadeautjes vind je hier.

Als je niet zoveel tijd hebt om iets zelf te maken, kun je natuurlijk een doe het zelf pakket overwegen, waarbij je alle ingrediënten bij elkaar zoekt en cadeau geeft.

Ander soort leuke cadeautjes, zijn cadeautjes die helpen om het plastic afval in huis te verminderen. Bijenwasdoeken zijn bijvoorbeeld een alternatief voor plasticfolie en kun je gebruiken om voedsel in vers te houden. Ze zijn gemaakt van katoen en bijenwas, ze zijn afwasbaar en dus herbruikbaar.

Aandacht

Op pakjesavond gaat het toch eigenlijk om de surprises, vaak gemaakt van ‘afval’ als lege blikken, pakken, plastic flessen, wc rolletjes enzovoort en de gedichten. De diepere laag onder zelf maken en dichten is aandacht. Aandacht voor elkaar. Je moet je echt even in de ander verdiepen om met iets leuks en treffends te kunnen komen. Tijdens het maken, ben je met je gedachten steeds bij de ander. Zowel het maken als het ontvangen is daardoor een feest. Want is het niet heerlijk om iets van iemand te krijgen waaruit het duidelijk is dat hij of zij echt aan jou heeft gedacht en voor jou tijd heeft gemaakt. Die aandacht komt in het geschenk tot uitdrukking.

Laat dat heerlijke avondje nu maar komen.

 

Advertenties

Nederigheid?

aardeVoor de cursus ‘Leven in verbondenheid’ die ik momenteel geef, ben ik me weer aan het verdiepen in het collectieve scheppingsverhaal; het ontstaan van het universum, de Aarde en het meest mysterieuze en ontzagwekkende van al, het ontstaan van leven, gevolgd door de ontwikkeling van de onvoorstelbare verscheidenheid in levensvormen die we nu kennen (of alweer verdwenen zijn). Het verhaal laat zien dat alles een gemeenschappelijke oorsprong heeft. Het doet me ook elke keer weer stilstaan bij het feit dat de mens in de aardgeschiedenis nog maar net komt kijken. Wat is nu 200.000 jaar mens zijn op 4.500.000.000 (4,5 miljard) jaar Aarde zijn? Wat dat betreft stelt de mens niks voor. Toch zijn we in staat om in een paar 100 jaar de vernietigen wat in 4,5 miljard jaar is opgebouwd.

“Om van een bacterie naar een mens te gaan is een kleinere stap dan om van een mengsel aminozuren naar een bacterie te gaan.” (Lynn Margulis, Amerikaans hoogleraar biologie)

Paus Franciscus wijst er in zijn encycliek Laudato Si’ op dat het belangrijk is dat we ons beseffen dat alles een gemeenschappelijke oorsprong heeft. “We vergeten dat wij ook stof zijn. Ons lichaam zelf is samengesteld uit elementen van de planeet, haar lucht laat ons ademen, haar water schenkt ons leven en voedt ons” (LS2).

adam adahmaIn onze relatie met de Aarde past dan een zekere nederigheid. Nederigheid is een belangrijke deugd voor een spiritualiteit van duurzaamheid. Het Latijnse woord voor deugd is humilitas. Daarin herkent u wellicht het woord humus; grond, vruchtbare grond. Wij zijn als het ware uit humus geboren en moeten er ook dichtbij blijven (Gedenk mens, dat gij stof zijt en tot stof zult wederkeren). Daarom moeten we ons niet verheven voelen boven de Aarde. Het Engelse humility, nederigheid, laat wel heel mooi zien dat deugd en nederigheid heel dicht bij elkaar liggen, bijna een zijn.

mars_atmosphereBij groot deel van de mensheid is nederigheid ver te zoeken. En er is een deel dat overduidelijk lijdt aan grootheidswaanzin. De Aarde is hun zelfs nog niet genoeg. Ze hebben nu ook hun zinnen op Mars gezet. Waar ben je dan mee bezig? denk ik dan als bioloog. Mars heeft veel te bieden, lees ik in de krant. Maar er ontbreekt wel het een en ander, zoals bijvoorbeeld een atmosfeer, zuurstof en stromend water (wel ijs). De lucht die er is bestaat voornamelijk uit CO2, ongeschikt om in te ademen. Zuurstof zal moeten worden vrijgemaakt (met behulp van heel veel energie) uit die CO2 of uit water, dat nu dus nog ijs is.

Weet u nog waar op Aarde het eerste leven is ontstaan? Precies, in het water. En zo’n 3,5 miljard jaar geleden ontstonden er eencellige organismen die zonlicht als energie gingen gebruiken. Ze vonden als het ware de fotosynthese uit, waarbij CO2 en water onder invloed van zonlicht worden omgezet in suikers en zuurstof. Zo kwam er zuurstof in de leefomgeving; het water. Het duurde vervolgens nog 3 miljard jaar voordat er genoeg zuurstof in de lucht was zodat ook leven op het land mogelijk was. Hoe wil je genoeg zuurstof krijgen zonder het proces van fotosynthese?

Fotosynthese is het proces, de motor, waarop onze Aarde draait, gevoed door de zon, met dank aan de cyanobacteriën, algen en groene planten. Een zekere nederigheid lijkt op zijn plaats. Maar ja, op Mars is humus ver te zoeken.

 

Eucharistie

Afgelopen zaterdag was ik bij de bruisende vijfde editie van de Groene Kerkendag. In de workshop ‘De Bijbel: bron van groene inspiratie!?’ vertelde een meneer over een mooie ontmoeting die hij had met een vrouw uit, ik dacht, de Filippijnen. Zij spraken over hoe we als mensheid met de Aarde omgaan (niet zo goed dus) en vroeg haar waar zij haar motivatie vandaan haalde om zich te blijven inzetten voor een leefbare aarde, om hierin te blijven geloven. Haar antwoord verbaasde hem. “De eucharistie”, zei zij. Lees verder

Duurzame mode

“Iets hergebruiken in plaats van het weg te gooien, omdat men daartoe echt gemotiveerd is, kan een daad van liefde zijn die onze waardigheid tot uitdrukking brengt.” Dit zegt paus Franciscus in de encycliek Laudato Si’ als hij het heeft over ecologische bekering of milieuopvoeding, om een ecologisch burgerschap te creëren.

Ecologisch burgerschap

Ecologisch burgerschap, ik vind het een mooie term. Daarin kunnen gelovigen en niet gelovigen elkaar vinden. Veel van ons zijn vast al een eind gevorderd op de weg van ecologisch burgerschap. Je hebt misschien al groene energie, een goed geïsoleerd huis, reist zoveel mogelijk met het OV of pakt de fiets, je let op wat je eet. Maar wist je dat je op het gebied van kleding misschien ook nog een wereld van verschil kunt maken?

Vervuilend

De productie van kleding is vaak vervuilend (fossiele grondstoffen), en kost veel water, energie en land. Voor het maken van een spijkerbroek is bijvoorbeeld 10.000 liter water nodig, voor een T-shirt 2000 liter. De sociale omstandigheden in de keten van de kledingindustrie laten, ondanks de inspanningen die geleverd worden, nog steeds te wensen over. Voor mij redenen om ook eens na te denken over kleding die minder vraagt van mens en milieu.

Alternatieve grondstoffen

Er zijn al een heleboel mogelijkheden. Er is kleding van ecologische wol of katoen, al of niet bijgemengd met hergebruikte textielvezels. Merken die dit soort kleding verkopen besteden vaak ook aandacht aan andere duurzaamheids thema’s zoals kinderarbeid, eerlijke lonen voor de arbeiders, het verbod op zandstralen (bij spijkerbroeken), het uitbannen van giftige stoffen en het beperken van CO2 emissies. Er komt ook steeds meer kleding van andere natuurlijke, vernieuwbare of herbruikbare grondstoffen als hennep en bamboe. Best eens de moeite waard om je daarin te verdiepen.

Dutch Sustainable Fashion Week

jurk_rood_pm-batch_2_03

Wollen jurk van Pure Matters

Veel mensen willen (68% van de consumenten) willen graag duurzame kleding kopen, maar weten niet waar en hoe. De Dutch Sustainable Fashion Week (7 t/m 16 okt) springt hierop in. Via talloze events en in meer dan 400 gerenommeerde winkels door heel Nederland wordt aandacht gegeven aan duurzame mode. Op diverse websites is informatie te vinden over eerlijke en/of duurzame kleding. Vaak gaat het samen, maar niet altijd.

Tweede hands

Er hangt meestal een aardig prijskaartje aan dit soort kleding, die overigens dan wel jaren mee kan. Een goedkopere en duurzame oplossing hiervoor is natuurlijk tweedehands kleding. Voor een habbekrats kun je soms hele mooie bloesjes, broeken, jurkjes enzovoort kopen. Ook al is deze kleding misschien niet volgens eerlijke en duurzame principes gemaakt, het is toch altijd duurzamer dan weggooien en nieuw kopen.

Nobele taak

Met kleding kun je nog meer bijdragen aan je ecologische burgerschap. “Als iemand zich wat warmer kleedt in plaats van de verwarming aan te zetten (of hoger te zetten), ook al laat zijn financiële situatie hem toe meer te verbruiken en uit te geven, dan veronderstelt dit dat hij overtuigd is en gevolg is geworden voor de zorg voor het milieu. Het is een zeer nobele taak om met kleine dagelijkse handelingen te zorgen voor de schepping.” Zo geeft de paus mij een mooi excuus om te zwichten voor een mooi wollen jurkje van Pure Matters. (Vrijdag 7 en zaterdag 8 oktober verkoop bij de Estafette in Driebergen).  Dan laten we de verwarming nog even uit.

GroeneKerkendag

Vandaag even geen eigen blog maar aandacht voor de aankomende GroeneKerkendag op 8 oktober. Warm bij u aanbevolen.

logogroenekerk-rgb-diap-transparantOp zaterdag 8 oktober vindt in de Ontmoetingskerk in Ede voor de vijfde keer de GroeneKerkendag plaats. Tijdens dit jubileum biedt Tear een inspirerende dag vol spraakmakende sprekers en workshops voor iedere kerk die door het geloof gemotiveerd is om te zorgen voor onze naaste en de schepping. En samen willen we vieren dat we de honderdste Groene Kerk mogen verwelkomen. De GroeneKerkendag is een initiatief van Kerk in Actie en Tear.

Op het podium

Drie sprekers staan er tijdens de GroeneKerkendag op het podium. Adrian de Groot Ruiz staat in de top 100 van invloedrijkste mensen op het gebied van duurzaamheid. Hij is een veelgevraagd spreker in Europa en Amerika. Sjef Staps is projectleider duurzame ontwikkeling voor het Louis Bolk instituut en vertelt over biodiversiteit. Anastasia Kellermann gaat in op het thema duurzaam leiderschap en vertelt hoe je de hele gemeente in beweging kan zetten voor duurzaamheid.

Workshops

Tijdens deze dag presenteren drie totaal verschillende nieuwe Groene Kerken zich. Zij vertellen op welke manier zij Groene Kerk zijn. Tijdens de workshopronde kun je kiezen uit acht verschillende workshops, waaronder de workshop ‘God in de supermarkt’ (over voedsel) en workshops over energiebeheer en rentmeesterschap. Aan het einde van het programma kun je met een hapje en een drankje inspiratie opdoen voor het groener maken van je kerk, op de markt van diverse duurzame producten en initiatieven.

Tijd en plaats

De GroeneKerkendag wordt jaarlijks door Kerk in Actie en Tear georganiseerd en vindt plaats op 8 oktober in de Ontmoetingskerk aan de Zuilestein 1 in Ede. Het programma start om 9.30 uur met koffie en duurt tot 16.00 uur. De kosten voor deze dag bedragen 10 euro en zijn inclusief een biologische lunch. Meld je hier aan voor de GroeneKerkendag: https://www.groenekerken.nl/groenekerkendag/

Niet elk record is goud waard

Overshoot day

earth overshoot dayBij een Olympisch record gaan veel mensen uit hun dak en de sportvrouw of –man krijgt hoogst waarschijnlijk een gouden medaille. Maar er zijn ook records waar we minder blij mee zijn als ze gebroken worden, zoals bijvoorbeeld van overshoot day. Lees verder

Fietsen in Denemarken

Schrijf toch over jullie fietsvakanties, wordt er vaak tegen me gezegd. Dát vinden de mensen nou leuk om te lezen. Dus bij deze doe ik dat maar.

Denemarken klifDit jaar zijn we weer naar Denemarken geweest (vanuit Driebergen naar Leer gefietst en van daar met de trein naar Esbjerg). Denemarken is en blijft een heerlijk fietsland: licht glooiend, veel kleine landweggetjes en bewegwijzerde fietsroutes die ook op de kaart staan aangegeven. Karakteristiek voor het landschap zijn de witte kerkjes, al of niet met een rood dak, en de vele windturbines die over land lijken uitgestrooid. Heel eerlijk gezegd kunnen de glooiende, uitgestrekte tarwevelden soms wel wat eentonig worden. Maar langs de westkust van Jutland was er afwisseling genoeg; prachtige uitzichten over de fjorden, weer een stukje bos of een moerasgebied met veel bloeiende bloemen en vogels. Het ene moment fietsten we nog langs de duinen en het volgende moment boven over de kliffen. Dat was echt magnifiek.

Denemarken shelterJa, en dan natuurlijk onze kampeerplekjes. Daar doen we het misschien wel allemaal voor. We hebben een boekje ‘Overnatning i det fri’ (overnachten in het vrije). Plekjes in de natuur, vaak met water en wc en soms zelfs een douche, waar je je tent mag opzetten. Vaak staan er op deze plekjes ook shelters, waar we ook een paar keer in geslapen hebben, en is er een vuurplaats of een zwemplek (als alternatief voor een douche). Kamperen op dit soort plekjes geeft ons het ultieme gevoel van vrijheid. Soms waren ze moeilijk te vinden, maar met behulp van vriendelijke en behulpzame Denen is het toch elke keer weer gelukt.

Denemarken wit kerkjeBij één overnachtingplaats was de wasgelegenheid wel heel minimaal. Een buitenkraantje waarvan je de knop ingedrukt moest houden om het water te laten stromen. Knop los, water stopt. Probeer dan maar eens een kommetje van je handen te vullen met water. We hadden echter al lang ontdekt dat op het kerkhof bij de kerkjes een gebouwtje met meestal een keurige WC en wasbak stond, waarvan de deur altijd open is (helaas in tegenstelling tot de deur van de kerkjes zelf). En laat nu op twee minuten fietsen boven op de heuvel zo’n kerkje staan. Terwijl we daar onze tanden poetsten merkte mijn dochter laconiek op dat als je zwerver zou willen worden je dit in Denemarken zou moeten doen. Je hebt er shelters om te slapen en bij de kerk een WC en een wastafel om je te wassen.