Hartekreet

Het had mijn hartekreet kunnen zijn, de brochure “Messentrekkers bij de nachtwacht” van Koos van Noppen. Met de brochure wil hij gelovigen oproepen bij milieubewustzijn te komen, want zegt hij: “Zeer regelmatig ontmoet ik oprechte christenen, die een graad van milieubewusteloosheid aan de dag leggen waar ik stil van word.” Lees verder

Is een kwal gelijk aan een kopje koffie?

“Wij mogen alles met dieren doen, zolang ze niet lijden. Als kwallen niet kunnen lijden, zie ik niet wat het verschil is tussen een kwal en het kopje koffie dat ik nu aan het drinken ben.”

Wie mij wat beter kent, zal meteen begrijpen dat dit niet mijn woorden zijn, want ik hou helemaal niet van koffie. Niet mijn woorden dus, maar die van filosoof Bas Haring, bijzonder hoogleraar publiek begrip van de wetenschap aan de Universiteit van Leiden. Ik was werkelijk geschokt door zijn woorden en had gehoopt dat we de tijd dat we levende wezens als willoze dingen zien, achter ons gelaten zouden hebben, in ieder geval in het filosofische denken. Haring zegt deze woorden als lid van Trouws filosofisch elftal in een gesprek met Frank Ankersmit, emeritus-hoogleraar intellectuele geschiedenis aan de Rijksuniversiteit van Groningen, over de vraag of er een reden is om de mens in rangorde boven het dier te plaatsen, in relatie tot dierenrechten (Trouw, 19 april 2018).

 

Verweven

OLYMPUS DIGITAL CAMERAAnkersmit geeft gelukkig tegengas: “Er is wel degelijk een verschil: een kwal is een levend dier, een kopje koffie is levenloos.” Ook wijst hij erop dat alles op onze planeet met elkaar verweven is. “Als we woest omspringen met primitieve wezens, roepen we misschien ecologische rampen over onszelf af.” Jammer van die toevoeging ‘onszelf’. Toch weer antropocentrisch gedacht. Die toevoeging geeft mij het idee dat bij Ankersmit het ook allemaal om de mens draait. Haring ziet echter geen probleem in woest omspringen met dieren, zolang dat maar geen lijden veroorzaakt. “Maar als je van tevoren weet of merkt dat de wereld vergaat, is dat wel het geval.” En daar zit ook een deel van het probleem. Het ecosysteem Aarde is zo complex dat wij niet altijd kunnen weten wat de invloed zal zijn van de manier waarop we met dieren en de natuur omgaan. Dat is ook wat ik lees in het woord ‘misschien’ bij Ankersmit. Misschien roepen we ecologische rampen over ons zelf af. Misschien, zeker weten doen we het niet. Maar wat we wel weten is dat ecosystemen zo complex zijn dat als ze verstoord of verdwenen zijn, ze niet zomaar door menselijk ingrijpen weer hersteld kunnen worden. Een goede reden om in onze omgang met de natuur uit te gaan van het voorzorgprincipe.

 

Onderlinge afhankelijkheid

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Paus Franciscus wijst ons in Laudato Si’ steeds op de samenhangen tussen alles wat is. Als alles met alles samenhangt dan betekent dat ook dat alles van elkaar afhankelijk is. Ecologisch gezien heeft ook de kwal een functie in het ecosysteem van de oceaan en we kunnen slechts gissen wat er zou gebeuren als die kwallen uit het ecosysteem zouden verdwijnen. De paus haalt een deel van de Catechismus van de Katholieke Kerk aan waarin op een haast poëtische wijze de onderlinge afhankelijkheid van alle schepselen wordt beschreven. “De onderlinge afhankelijkheid van de schepselen is door God gewild. De zon en de maan, de ceder en het bloempje, de adelaar en de mus; het schouwspel van hun oneindige verscheidenheid en ongelijkheid betekent dat geen enkel schepsel aan zichzelf genoeg heeft. Zij bestaan slechts in onderlinge afhankelijkheid om elkaar wederzijds aan te vullen, ten dienste van elkaar.”

Ook wij mensen bestaan slechts in onderlinge afhankelijkheid van elkaar en van alle andere schepselen. Daarom is er, volgens mij, geen reden om de mens in rangorde boven het dier te plaatsen.

Wordt vervolgd…….

Maak van je tuin een insectenwalhalla

Maak van je tuin een insectenwahalla. Insecten willen niet alleen een plek om te schuilen of te nestelen, zoals kan in het insectenhotel (zie vorige blog), maar ook eten en een plekje om zich voort te planten. Doe daarom mee met de operatie Steenbreek en vervang de tegels eens voor mooie bloeiende planten; voedsel- en waardplanten voor de insecten. Bij een tuincentrum bij ons in de buurt kreeg je een plant als je een tegel inleverde. Een plant voor een tegel, een mooie deal. Lees verder

Binnen- en buitenkant van duurzaamheid

Afgelopen dinsdag was het de dag van de duurzaamheid (10-10). ’s Avonds werd in pakhuis de Zwijger in Amsterdam de winnaar van de Trouw Duurzame 100 bekendgemaakt. Prinses Irene was uitgenodigd om de aftrap te geven. In het gesprek vertelde ze over haar visie dat we deel zijn van de natuur, maar dat we die vanzelfsprekende verbondenheid in de loop van de tijd zijn kwijtgeraakt. Dat zie je in de manier waarop we met de natuur omgaan. Lees verder

Natuur voor ons welzijn

De vorige keer schreef ik over magic moments. Momenten waarop je je ineens één weet met al het leven om je heen. Ik noemde het verbonden zijn met de Aarde, met de natuur. Hierop kwam een mooie reactie: “Natuur is mooi. Ik zou eerder zeggen dat wij daar letterlijk deel van uitmaken. ‘Verbonden zijn’ impliceert dat we ‘anders’ zijn, er ‘buiten’ staan.” Zo zie je maar weer hoe moeilijk het is om de goede woorden te vinden. Want ik bedoelde wel degelijk te schrijven dat we natuur zijn. We zijn natuur. Lees verder

Magic moments

De vorige keer schreef ik al over het boek “Leven in verbinding” van prinses Irene. Daarin schrijft ze dat onderzoek naar de houding van Nederlanders ten opzichte van de natuur heeft uitgewezen dat wij ons steeds meer partner en deelgenoot weten van die natuur. En wat misschien nog belangrijker is: we gaan het soms ook voelen.

Magic moments

boom aan water

Heeft u ze weleens beleefd? Die momenten waarop je je ineens één voelt met al het leven om je heen? Magic moments, noemt prinses Irene ze. Het zijn bijzondere momenten die je zomaar kunnen overkomen; als je kijkt naar de sterrenhemel, geniet van een zonsondergang of als je stil zit midden op de hei. Ik heb zulke momenten een paar keer mogen ervaren. Aan de ene kant zijn ze overweldigend. Aan de andere kant geven ze me een onbeschrijfelijk gevoel van rust en vrede. Een gevoel van thuiskomen.

Verwondering

zonnedauw

Zulke momenten overkomen je. Ik denk dat je ze niet kunt oproepen. Je kunt er echter wel open voor staan. Dat begint volgens mij met verwondering. Verwondering voor al wat leeft. Verwondering voor het kleine; zoals een insect, de druppeltjes op de zonnedauw. Verwondering voor het grootse; de wijde uitzichten of de sterrenhemel. Verwondering over hoe alles in de natuur is gevormd en in elkaar steekt. Verwondering hoe alles op elkaar is afgestemd en samenhangt.

Vreugdevolle verantwoordelijkheid

Je verbonden weten met de Aarde en al het leven op Aarde heeft natuurlijk ook consequenties. Dan zien we dat niets op zichzelf staat. Dat alles wat we doen invloed heeft op alles om ons heen. We zijn allemaal deel van de gemeenschap van leven. En wij zijn als enige soort, met ons verstand, in staat om de consequenties van ons handelen te overzien. Tenminste, als we daartoe bereid zijn. Dat maakt ons verantwoordelijk voor alles wat we doen én denken. Dat klinkt misschien zwaar, maar het geeft juist ons leven zin. Want wat is er mooier om vol vreugde bij te dragen aan de toekomst van het leven?