Is rentmeesterschap nog toereikend? (2)

Is goed rentmeesterschap toereikend om te komen tot een herstel van de Aarde, tot het helen van de schepping? Ik zelf denk dat de Aarde en Gods schepping er baat bij hebben als we een stap verder zetten in de richting van partnerschap of participant of zelfs de mysticus. In een serie over grondhoudingen zal ik dat graag uitleggen. In elk deel beschrijf ik wat de grondhouding inhoudt en laat ik aan de hand van de landbouw zien hoe de grondhouding invloed heeft op het landbouwsysteem. Het tweede deel in de serie betreft de verlicht heerser.

Verlicht heerser

De verlicht heerser denkt, in tegenstelling tot de despoot, na over de consequenties van zijn handelen. Dit is op zich al een verbetering. Maar de verlicht heerser doet dit wel uit welbegrepen eigen belang (kom ik zo op terug). Want ook hij beschouwt de natuur nog volledig instrumenteel. De natuur heeft geen eigen waarde en is er om in de behoeften van de mens te voorzien. De mens staat nog steeds boven de natuur en streeft naar maximaal nut en profijt. Dit doet hij door de natuur te verbeteren en om te zetten in cultuur. Hierbij kan hij wel, vanuit eigen morele keuze, grenzen stellen in de mate waarin hij ingrijpt. Dit doet hij met het oog op de volgende generatie binnen de eigen kring. Op het boerenbedrijf bijvoorbeeld als het gaat om de opvolging van vader op zoon. Door die binding met de toekomst is de verlicht heerser geneigd een zekere zorg te hanteren in zijn omgang met de natuur.

kip in scharrelstal 2

In de scharrelschuur zitten de kippen weliswaar niet meer in een kooi, maar ze hebben nog steeds weinig ruimte en krijgen het daglicht nooit te zien. Het systeem is volledig gericht op efficiëntie.

De ‘heerserlandbouw’ is de meest gangbare vorm van de huidige westerse, industriële landbouw. Ook deze vorm van landbouw, die erg gericht is op efficiëntie, kenmerkt zich door toepassing van grote percelen met één gewas (monoculturen), weinig gewassen per bedrijf, een hoge mate van specialisatie, hoogwaardige technologie, veel fysische, chemische en biotechnologische inputs, om zo hoog mogelijke opbrengsten te genereren. Net als bij de ‘despootlandbouw’ horen onkruiden, ziekten en plagen niet thuis in het systeem. Ze gaan ten koste van de opbrengst en kwaliteit van het cultuurgewas en moeten dus bestreden worden. Meestal gebeurt dit met chemische middelen om onkruid te verdelgen. Ook gentech-rassen die resistent zijn gemaakt tegen herbiciden, ziekten en plagen passen in dit systeem. Dat we in Nederland nog maar weinig gentech-rassen op de akkers hebben staan is volledig te danken aan de weerstand van de consument. De koeien krijgen echter wel krachtvoer waar gentech soja in verwerkt is.

schaalvergroting-150x150

Enorme akkers met maar één gewas (monocultuur) zijn de basis van de industriële landbouw.

Deze vorm van industriële landbouw leidt op lange duur tot uitputting van de bodem, vervuiling van het oppervlakte water. Bovendien verbruikt ze heel veel zoet water en is de uitstoot van broeikasgassen groot. Door het grote middelengebruik is deze vorm van landbouw ook een grote bedreiging voor de biodiversiteit. Vele, ook nuttige insecten, leggen het loodje.

Ten opzichte van de despoot, houdt de verlicht heerser al meer rekening met de gevolgen van het bedrijfsmanagement. Maar dit is wel vanuit eigen belang en gericht op de continuïteit van het eigen bedrijf. Er moet nog genoeg van een voldoende kwaliteit over zijn voor de eerst volgende generatie binnen de ‘eigen familiekring’. Voldoende kwaliteit voor de lange termijn en buiten de familiekring ligt bij de verlicht heerser nog buiten het handelingsperspectief. De natuur heeft geen eigen waarde en wordt beschouwd als persoonlijk bezit. Bij de rentmeester ligt dit anders.

De eerste aflevering ging over de despoot en is verschenen op 2 oktober.

Advertenties

6 thoughts on “Is rentmeesterschap nog toereikend? (2)

  1. Een bijzonder ingewikkeld én belangrijk thema dat je aanroert. Ingewikkeld omdat het mensenwerk blijft: wie bepaalt wat ‘goed handelen’ is en op basis waarvan (draagvlak, noemer)? Tegelijkertijd is het nodig een soort van ‘deugd’ te ontwikkelen zodat niet zomaar het recht van de sterkste geldt (macht, geld) maar het recht van ‘wat nodig is’. Monocultuur lijkt me nooit een goede weg.

    Vanuit gelovig perspectief vind ik de sociale leer een van de meest geslaagde sleutels om als samenleving het gesprek hierover aan te gaan. Dan bedoel ik het alles funderende principe van de mens als beelddrager van God, met drie kernwaarden: vrijheid, gerechtigheid en waarheid. En dit alles tegen het licht houden met de zes rasters: waardigheid van de mens, goed samenleven, solidariteit, subsidiariteit, kunnen meedoen in de samenleving en toegang tot onderwijs, grondstoffen e.d. De bril die je in zo’n (groeps)exercitie opzet: eerst zien, dan oordelen en tot slot handelen.

  2. Een paar jaar geleden las ik dat een Amerikaanse demograaf berekende dat met de huidige technieken op deze wereld er voedsel kan worden geproduceerd voor 36 miljard aardbewoners. Je zou dus zeggen dat er nog ‘enige’ ruimte zit in de noodzaak van monoculturele landbouw. Maar ja, dat is niet de zorg van de individuele agrariër; die wil zoveel mogelijk verdienen met zo weinig mogelijk inspanning. Het is een vraag of een mentaliteitsverandering dienaangaande mogelijk is. Persoonlijk geloof ik daar niet in, wel echter dat de overheid met regels het beoogde doel kan bereiken. Die regels zullen moeten bestaan in beloning van duurzaam handelen. Individuele ondernemers leven wellicht vanuit een ideaal maar die ‘lol’ gaat eraf zodra dat teveel geld of energie kost, … denk ik.
    Frans E.M. Verhaar pr.

  3. Pingback: Is het rentmeesterschap nog toereikend? (3) | Groen geloven

  4. Pingback: Is het rentmeesterschap nog toereikend? (4) | Groen geloven

  5. Pingback: Is het rentmeesterschap nog toereikend? (5) | Groen geloven

  6. Pingback: Is het rentmeesterschap nog toereikend? (6) | Groen geloven

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s