Heel de aarde is het thema van de nieuwe reizende expositie van het kunstenaarscollectief ArsProDeo. Dit doen ze in samenwerking met GroeneKerken. Het lijkt misschien een verrassende samenwerking, maar eigenlijk is het een hele logische. Kunst kan de ogen openen voor de schoonheid, kwetsbaarheid en gebrokenheid van de natuur. Kunst kan het vonkje zijn om het gesprek over geloof en duurzaamheid aan te wakkeren, want dat mag niet doven. Dat is ook waar GroeneKerken voor staat, omdat de schepping roept om een kerk die zorg draagt. Zaterdag 28 september werd expositie feestelijk geopend in de Wilhelminakerk in Bussum. Hierbij een impressie van een inspirerende middag.

Heel

‘Heel de aarde, beeldend bewogen met de schepping’ is de volledige titel van de expositie. Een weldoordachte titel bleek uit het verhaal van Carla Dik-Faber, projectleider bij GroeneKerken. Er gaat heel wat schuil achter het woordje ‘heel’. Je kunt denken aan de hele, de totale aarde. Zoals in de psalmen heel de aarde zingt en juicht voor de Heer. Alles, heel de aarde, is gericht op God. ‘Heel’ heeft ook de betekenis van gaaf, ongeschonden, onbeschadigd. ‘Heel’ drukt daarmee het verlangen uit naar die gave toestand zoals het was in het paradijs. Helen is ook een werkwoord. ‘Heel de aarde’ kun je begrijpen als een gebod, een opdracht: draag bij aan het herstel van de gebroken aarde. En als we het (even) niet meer zien zitten, als de ecologische crisis ons te overweldigend wordt en we ons afvragen of onze inspanningen wel enige zoden aan de dijk zetten, kan ‘heel de aarde’ klinken als een gebed van troost. ‘Goede God heel de aarde, help ons, sta ons bij.’

Bewogen

Bewogen is ook al zo’n woord met meerdere lagen; Bewogen, geraakt worden. We kunnen op verschillende manier ‘leren kennen’, legde Carla Dik uit. Op een cognitieve manier via het woord, maar ook op een perceptieve manier. Dat is een andere manier van kijken, meer vanuit of met je gevoel. Kunst kan je raken. Er wordt een gevoel in jezelf aangesproken. Je raakt bewogen en dat brengt jou vervolgens in beweging om wat te gaan doen. 

De kunstenaars van ArsProDeo zijn, zonder uitzondering, bewogen door de schoonheid van de schepping maar ook door de schade die we de aarde en al het leven toebrengen door onze manier van leven. Dat tonen zij in hun kunstwerken die de gebrokenheid van de mens en de aarde laten zien, de problematiek van vervuiling. Maar ze tonen ook de hoop te midden van de teloorgang van de aarde, de relatie met het offer van Jezus, de schoonheid van de schepping, Gods Geest in de natuur.

De kunstenaars hopen met hun kunstwerken een snaar te raken bij de toeschouwers en dat zij vervolgens in beweging komen. Hoe denken we over de toekomst? Hoe lang kunnen onze en de volgende generaties nog genieten van God’s mooie schepping?

Impressie

Niet alle kunstwerken raakten mij direct. Sommige spreken voor zichzelf, bij andere zag ik het pas na een verhelderende uitleg. Aangrijpend vond ik de video ‘Heel de Aarde’ van Sjaak Verboom. Een Afrikaans meisje koestert liefdevol de aarde (ter grote van een tennisbal). Als ze de blanke man de aarde in handen geeft, raspt hij daar letterlijk laagje voor laagje van af. Het meisje vangt de rasp op in haar hand. In al zijn eenvoud zo confronterend, zo waar….

Ook Hannelieke van de Beek noemt haar kunstwerk van hout, textiel, spijkertjes, steentjes, verf en nog veel meer ‘Heel de aarde’, als een opdracht. Haar werk bevat meerdere lagen en je moet het van heel dichtbij bekijken, anders ontgaan je belangrijke details, zoals bijvoorbeeld de vele kleine spijkertjes. Hannelieke van de Beek: “met vele spijkers maken we de heelheid van de aarde stuk, steeds weer een klein beetje.” Met dit kunstwerk geeft ze uiting aan haar pessimisme over hoe we de aarde behandelen en vertrappen. De onderlaag verbeeldt de verwoestijning, scheuren in het textiel de wonden, vervuiling, uitputting, van de aarde. Het zand van de woestijn komt er al tussen door. Onze opdracht is om die te helen. Daarom zijn de scheuren met goudverf omzoomd.

Het lieflijk ogend kunstwerkje ‘De derde dag’ van Mirjam Beuker laat juist de schoonheid van de schepping zien. Het stelt een boom voor met daaronder stroken met verschillende zaden. Ze liet zich inspireren door de derde scheppingsdag, waarop de aarde bomen en gewassen met vruchten en zaden voortbracht, en door de grote zadenbank in Scandinavië, waar ze onlangs van hoorde. Daar liggen zaden van duizenden gewassen opgeslagen voor als de nood aan de man komt door rampen of oorlogen. Dan hebben we iets om op terug te vallen. Met haar kunstwerk laat ze de overvloed zien die ons wordt geschonken om rechtvaardig met elkaar te delen. Voor mij toont het kunstwerkje ook het belang van behoud van biodiversiteit voor het leven op aarde.

Het schilderij van Marijke Snoek, een man, met een koffer in de ene hand en een opgestoken groene paraplu in andere staand in een dor en verlaten woestijnlandschap roept vragen op. Wat doet die man daar? Waarom een koffer, wat zit erin? Waarom een groene paraplu. Hoe komt die man daar en waar gaat hij naar toe? Volgens de uitleg was de groene paraplu niet bedoeld als parasol tegen de zon, wat best logisch zou zijn. Maar drukt het de hoop uit, het verlangen naar de regens die zullen komen en het dorre land weer vruchtbaar zullen maken. Marijke Snoek heeft het doek dan ook de titel ‘Er is hoop voor heel de aarde’ meegegeven.

Op reis

De expositie is nog tot 31 oktober te zien in de Wilhelminakerk in Bussum en gaat daarna op reis. In de maand november is de expositie te zien in de Ontmoetingskerk in Nijmegen. Op de website van ArsProDeo is te zien waar en wanneer de expositie zich bevindt. Wie weet komt die ook bij jou in de buurt en kun je gaan kijken. Het leukste is het natuurlijk om dit met een groepje te doen. Bijvoorbeeld als excursie vanuit de kerk.