Manifest Laudato Si

Ik was graag bij die 250 mensen geweest die vorige week in Bennekom bijeenkwamen voor de landelijke Laudato Si inspiratiedag. Naar wat ik er over gehoord en gelezen heb was het een mooie dag en was er een mix van alle soorten gelovigen aanwezig. Op de website Laudato-Si is er van alles over te lezen.

laudato si franciscus met vogelsHet bleef niet alleen bij het uitwisselen van gedachten en ideeën er werd ook een manifest gelanceerd. Het manifest roept op tot een ecologische bekering van onszelf, de kerk en de maatschappij. Bezoekers van de inspiratiedag konden dit manifest terplekke onderschrijven. Maar mocht u dat ook nog willen dan kan dat door een e-mail te sturen aan LS@knr.nl met uw naam en de tekst: “Ook ik wil de opdracht die in het Laudato Si manifest verwoord staat aan mijzelf stellen en kenbaar maken aan de kerkelijke en politieke leiders van Nederland.”

Onder andere de ChristenUnie pakt de handschoen op. Zij organiseert op 3 juni in Utrecht “Hét event waar christenen samen in beweging komen voor de schepping” onder de naam van GroenGelovig. (Ondanks de naam van het event ben ik er niet persoonlijk bij betrokken, maar ga er natuurlijk wel heen).

En dan is er ook nog een Laudato Si actieweek in de maak. De Global Catholic Climate Movement, een van de meest actieve katholieke milieugroepen ter wereld, vraagt parochies en katholieke gemeenschappen om in de week van 12 – 19 juni een evenement te organiseren rond de encycliek. Het is dan precies een jaar nadat Laudato Si is verschenen. Het mag van alles zijn; een studiebijeenkomst, gebedsviering of milieuactie. Wilt u er mee aan de slag, kijk dan voor inspiratie eens op de site van GCCM.

Kortom, het is hartverwarmend om te merken dat wereldwijd de mensen warmlopen voor de boodschap van paus Franciscus om samen zorg te dragen voor ons gemeenschappelijke huis en hiervoor in actie komen. Alleen dat werkt al verbindend. En die verbinding is waar we het van moeten hebben.

Notenburgers

Zoals ik al eerder schreef eten we tijdens de vastenperiode vegetarisch. En ik moet zeggen het bevalt ons goed. Nu moet ik bekennen dat ik wel een gemakskoker ben. Dat wil niet zeggen dat ik uit pakjes en zakjes kook, maar wel dat een maaltijd in ongeveer een half uur op tafel moet kunnen staan (behalve bij ovenschotels). Daarom maak ik zo nu en dan een voorraad noten-, gierst- of linzenburgers en vries die in. Daar gebruik ik uiteraard bijenwasdoek voor. Het is lekker makkelijk als je zo’n burger gewoon uit de vriezer kunt halen. Vijf minuten bakken aan elke kant  in een beetje olijfolie (nadat die ontdooit is natuurlijk) en klaar. De notenburgers zijn het meest in trek. Daarom hier het recept voor 4 burgers.

175 gram gemengde noten
2 eetlepels sesamzaad
1 ui (of twee als ze klein zijn)
1 teentje knoflook
1 theelepel bouillonpoeder
1 ei
1 eetlepel olijfolie

Rooster de noten in een droge koekenpan. Laat ze in een kom even afkoelen. Rooster ondertussen het sesamzaad in dezelfde koekenpan en doe deze in een grote kom.
Snipper en fruit de ui en de knoflook in 1 eetlepel olijfolie in dezelfde koekenpan.

Maal de noten fijn met een molentje en voeg de gemalen noten toe aan het sesamzaad. Voeg de bouillonpoeder toe en roer het geheel even om. Voeg de ui en knoflook toe. Alles goed door elkaar roeren. Klop het ei los en roer dit ook door het notenmengsel. Maak er een stevige bal van en verdeel deze in vieren. Maak van elke portie een platte burger.

Het roosteren van de noten is niet persé nodig, maar geeft wel veel meer smaak aan de burgers. Dit is een basisrecept en geeft al heel smakelijke burgers. Uiteraard kun je zelf nog eindeloos variëren met bijvoorbeeld extra zonnebloempitten, en/of pompoenpitten (ook even roosteren van te voren), of met gemberpoeder, kokos en ketjap voor een oosters tintje.

Noten zijn volwaardige vleesvervangers. Ze leveren eiwitten, ijzer, vitamine E en B-vitamines en vooral onverzadigde vetten.

Eet smakelijk.

Klimaatparade

Afgelopen zondag gingen wereldwijd 785.000 mensen de straat op met het motto “Wij zijn niet te stoppen, klimaatverandering wel!’’ Maar dan moet je natuurlijk wel in actie komen. “Kom in actie!!” was de boodschap die iedereen uitdroeg aan alle wereldleiders die nu in Parijs bijeen zijn. Zij sluiten daar immers een klimaatverdrag dat onze toekomst, en die van onze kinderen en kleinkinderen en de Aarde, bepaalt. We hebben massaal van ons laten horen, en we zijn gehoord. “Deze roep kunnen we niet negeren”, heeft Obama gezegd. Klimaatgerechtigheid, dat is wat ik hoop dat deze top oplevert.

klimaatparade A'dam 2 (Dick Biesta) Klimaatparade A'dam 3 (Dick Biesta)

Het was die zondagmiddag guur herfstweer, met regen en wind. Er was voor later op de middag en avond zelfs code oranje afgegeven. Maar dat deerde ons in Amsterdam niet. Gehuld in regenpak of paraplu gingen we gewoon op weg. We droegen de Ark van Noach mee, die heel wat bekijks trok. Noach was een vooruitziend man en bouwde de ark met een blik op de toekomst. De ark als teken van hoop, als teken van actie, het heft in eigen handen nemen en het schuitje waarin we met ons allen zitten en willen overleven.

De sfeer was goed, vrolijk zelfs, met veel muziek, waardoor je als vanzelf ging dansen, of iets wat daar op leek. Het hield ons in ieder geval warm. Op allerlei manieren lieten de mensen zien wat voor hun belangrijk is. Een stel verpleegsters ontfermden zich om een gewonde aardbol. Studenten reden mee met een bakfiets vol ‘weggegooid’ voedsel en deelden dat uit. “Taste before you waste” (Proef voordat je het weggooit), was hun boodschap. We hebben met ons allen heerlijk gegeten van een anders weggegooid brood. Het deed me denken aan het verhaal van de zeven broden en wat visjes (Mt 15, 34-37).

paris-shoes-590

Weer thuis gekomen keken we naar het Journaal. Daarin werd Amsterdam nauwelijks genoemd. Jammer. Maar wel de schoenen in Parijs. Het beeld van een plein vol schoenen met briefjes, plantjes, maakte op mij diepe indruk. Ieder paar schoenen een hartenkreet voor een leefbare toekomst. Deze stille boodschap moet volgens mij oorverdovend binnenkomen bij de wereldleiders in Parijs. Ik wens ze wijsheid, moed, lef en barmhartigheid toe.

Klimaatloop een kwestie van hoop

klimaatloop spandoekVorige week zaterdag vroegen ongeveer 200 mensen, bij de klimaatloop in Utrecht, aandacht voor een rechtvaardig klimaatbeleid. In de aanloop naar de VN top over klimaatbeleid begin december dit jaar laten steeds meer mensen van zich horen, ook de kerken. Het is immers de schepping die wordt bedreigd.
En de huidige westerse samenleving strookt helemaal niet met de sociale leer van de kerk, die uitgaat van solidariteit en gerechtigheid. Het is immers voor een groot deel de levensstijl van de westerse mens die het grootste leed veroorzaakt bij de meest kwetsbare en arme mensen van deze wereld. Het wordt nu echt tijd dat er afdoende afspraken gemaakt worden om de opwarming van de Aarde en de daarmee gepaard gaande ongelijkheid, af te remmen.

klimaatloop arkMet de stok in de hand liepen we als pelgrims in vier etappes langs 5 kerken over het historische kerkenkruis. In de stoet werd de ark van hoop meegedragen, maar ook een smeltend stuk ijs, om de urgentie van het klimaatprobleem te symboliseren. De stadmuziekanten leidden de optocht in goede banen en zorgden voor een extra dimensie en afwisseling.

In elke kerk stond een thema rond het klimaatprobleem centraal. We hoorden over de urgentie en kairos. Weerman Reinier van den Berg vertelde ons maar weer eens dat het al vijf voor twaalf is geweest en dat het nú hét moment is om echt maatregelen te nemen. Hoe? Plant bossen, bespaar energie, gebruik duurzame energie, herstel kringlopen (recycling) en handel eerlijk (fair trade).

We hoorden over gerechtigheid. Een medewerkster van Cordaid vertelde over haar reizen naar India en andere landen waar Cordaid samen met de lokale mensen projecten uitvoert om de gevolgen van de klimaatverandering, droogte en overstromingen, de baas te kunnen. Haar verhaal raakte me. Mensen vertelden haar: “Vroeger, bij de overstromingen, kwam het water tot daar, nu komt het tot hier. Ons huis stroomde vroeger niet onder, nu wel.” En iemand in India: “Wij kunnen hier wel van alles doen om het water zoveel mogelijk vast te houden door onder andere bomen te planten. Maar wat doen jullie? Ons probleem wordt wel mede door jullie veroorzaakt? Wat doen jullie eraan?”

klimaatloop park

Uit de mond van mgr De Korte, bisschop van Groningen, hoorden we over dankbaarheid en verantwoordelijkheid die weerklinken in de encycliek Laudato Si en door. En mgr Vercammen, aartsbisschop van Utrecht (Oud-Katholieken) hield sprak over geloof en hoop in een column “De Groene patriarch van Constantinopel”.

Al met al was het een inspirerende dag. Het geeft hoop om zoveel mensen te ontmoeten, die vanuit hun geloof, zich op een of andere manier inzetten voor een beter leefklimaat op Aarde. In het centrum van Utrecht trok de stoet heel wat bekijks bij het winkelende publiek. Nu maar hopen dat onze roep in Parijs gehoord wordt.

De groene kerken bloeien en groeien

logo groene kerk 1Zaterdag 10 oktober ben ik naar alweer de vierde Groene kerkendag geweest. Ik was er niet alleen. Meer dan 150 mensen uit het hele land waren naar Houten gekomen voor ontmoeting en inspiratie. Uit de interactieve opening door dagvoorzitter Niels de Zwart bleek dat ongeveer de helft van de aanwezigen voor het eerst deelnam. Er ontstond daardoor een prachtige dynamiek tussen ‘de oude rotten in het vak’ en de ‘nieuwkomers’.

In de liturgische opening met Roland Putman en Otto Sondorp was ‘hoop’ het kernwoord.

“Vandaag is er een klein groen begin van hoop. Het mag ook klein beginnen.”

Met het vertrouwen dat het zal groeien net als het mosterdzaadje dat uitgroeide tot een grote struik, waar de vogels van de hemel in de takken kwamen nestelen.

De deelnemers konden volop inspiratie halen uit de verhalen van verschillende mensen die vertelden wat ze bij hun in de kerk doen, en dat ging verder dan zonnepanelen op het dak en het schenken van fair trade koffie. De Doopsgezinden in Aalsmeer gebruiken een aanstekelijke formule met in ieder jaargetijde een gezamenlijke activiteit: een groene viering in het voorjaar, een fietstocht langs ‘groene’ of juist ‘niet groene’ plekken in de zomer, logo-klimaatloop1een duurzame maaltijd en markt van streekproducten in het najaar en in de winter een gemeenschapsavond waarbij meestal een iemand wordt uitgenodigd die een interessant verhaal kan vertellen rondom geloof en duurzaamheid. De jongeren lopen mee met de climate miles van Urgenda. U kunt ook meelopen of kiezen voor de klimaatloop.

Het gevarieerde aanbod van de workshops maakte de keus wel moeilijk. Inspiratie en informatie, actie en bezinning, het kwam allemaal aan de orde in de vorm van een scheppingswandeling, een workshop over de Joodse spijswetten, over duurzaamheid in de islam, over de encycliek Laudato Si van paus Franciscus, of over de rol van geld, van de voorganger of van jongeren in de groene (wijk-)gemeente.

Het was een stralende dag en een hele dag binnen is ook maar binnen. De keuze voor de scheppingswandeling was dan ook snel gemaakt. Lisette van der Wel leidde ons tijdens de wandeling door het mysterie van het ontstaan van het heelal en de aarde met al het leven. In haar verhaal liet ze zien dat, om te overleven als de omstandigheden veranderden, er steeds meer samenwerking kwam. Eerst tussen elementen, daarna binnen cellen, tussen cellen, binnen organismen en tussen organismen. Dit ging gepaard met een toename van complexiteit, maar ook met een toename van zorg. De dino’s waren de eerste dieren met ouderlijke zorg voor hun jongen. Affectie, empathie en zorg, zijn kwaliteiten die langzamerhand zijn ontstaan en dus niet eigen zijn aan de mens. Maar ze zijn wel onmisbaar voor ons menselijke bestaan. De climax van deze kwaliteiten is misschien wel eigen aan de mens; liefde. Maar ook daar staan we niet alleen in want de allesomvattende liefde komt van God. En die liefde klinkt door het hele verhaal heen.

scheppingswandeling met Lisette van der Wel

In de workshop rondom Laudato Si hebben we het gebed voor de aarde gelezen met de methode van Lectio Divina. Bij deze methode wordt de tekst drie keer gelezen. Elke keer met een andere ‘opdracht’. Welke zin of welk woord raakt je? Wat is voor jou de boodschap? Wat ga je hiermee doen? In stilte hebben we deze vragen overdacht en uitgewisseld met elkaar. Ik had al eerder van deze methode gehoord, maar het nog nooit toegepast. Het was een verrijkende ervaring.

Een andere manier om in een korte tijd de kernboodschap van de encycliek ‘Laudato Si’ te horen is te kijken naar het filmpje dat onze Vlaamse buren maakten. Het is te vinden op www.nieuw.kerknet.be.

Het was een geweldige mooie en inspirerende dag. We somberen weleens over leeglopende kerken, kerkelijk bureaucratie, misstanden in de kerk en een tegenvallend overheidsbeleid op het gebied van duurzaamheid, maar hier in Houten kregen we een geweldige opkikker. Er kwamen dit jaar 23 nieuwe groene kerken bij. De beweging van de Groene Kerken bloeit en groeit! Bent u er volgend jaar ook bij?