Bij het doorbladeren van mijn verzameling teksten en aantekeningen voor het voorbereiden van lezingen kwam ik de onderstaande tekst tegen. Ik weet niet meer van wie ik de tekst gekregen heb en dus ook niet wie hem geschreven heeft. Maar ik vind het een mooie tekst en wil die graag met jullie delen. Het is een aansporing om waakzaam te blijven. Een herinnering dat “duurzaam doen” een werkwoord is en continu alertheid vraagt. Dat we onze aandacht om zorg voor de schepping niet mogen laten verslappen. Zo’n herinnering is soms nodig, want voor je het weet……..
Wees waakzaam, want voor je het weet
heeft de consumptiewereld met je diepste dromen een loopje genomen
en je verlangen naar geluk netjes ingepakt in koopgedrag.
Wees waakzaam, want voor je het beseft
zijn je vragen verstomd en zie je niet meer hoe het onrecht wordt goedgepraat
en ben je mooi aangepast aan wat de gewone gang van zaken heet.
Wees waakzaam, want voor je het beseft
praat je mee met was ze allemaal zeggen
dat het elk voor zich is in het leven en dat jij toch ook maar één keer leeft.
Wees waakzaam, want voor je het beseft
leef ook jij ten koste van anderen ook al heb je de mond vol
van kiezen voor de zwaksten.
Wat heeft de Bijbel ons te leren over duurzaamheid? Het is een vraag die me vaak gesteld wordt en geregeld onderwerp is van de lezingen die ik geef. Ondanks dat het woord duurzaamheid niet in de Bijbel voorkomt, kun je wel zeggen dat duurzaamheid een Bijbels concept is. Het heeft immers alles te maken met de heelheid van de schepping en hoe we als mens met de schepping omgaan. Steeds meer christenen zien in dat geloven ook betekent: nadenken over natuur en milieu. Hoe sta je hierin als mens? En wat betekent dit voor je levensstijl?
Het Nederlands Bijbelgenootschap brengt daarom de Groene Bijbel uit. Alle teksten over natuur en duurzaamheid worden groen gedrukt. Het blijken er meer dan 1500 te zijn. Maar de Groene Bijbel biedt meer. Naast de gewone bijbeltekst staan er verdiepende artikelen in over Bijbel, geloof en duurzaamheid. Portretten geven een inkijkje hoe bekende christenen de Bijbel ‘groen’ door vertalen naar hun dagelijks leven.
Bij deze hoor ik nu blijkbaar tot de bekende christenen. In de Groene Bijbel vertel ik over ons leven zonder auto. Niet zozeer over hoe we dat in de praktijk doen, als wel wat het ons, of, in ieder geval mij, heeft gebracht.
De Groene Bijbel is ook nog eens duurzaam in zichzelf. Deze uitgave wordt namelijk gedrukt op papier van oude ingezamelde bijbels. Een bijbel gooi je niet zomaar bij het oud papier. Maar er weer nieuwe bijbels van maken, dat is natuurlijk een heel ander verhaal. Zo wordt de blijde boodschap in een nieuwe groene jas weer verder verteld. Het verhaal krijgt zo een nieuwe dimensie. Ik vind het een mooie gedachte.
Vrijdag 3 juni reikt het NGB de voorpublicatie uit op het GroenGelovig-congres dat de Christenunie samen met vele andere organisaties organiseert. De Groene Bijbel zelf wordt in oktober verwacht. Ik ben eerlijk gezegd zeer benieuwd welke teksten de groene status hebben gekregen. Duurzaamheid is immers meer dan alleen groen.
De natuur heeft geen eigenaar. Dat stelt Bionext, de Nederlandse Koepelorganisatie voor de biologische landbouw en voeding in haar strijd tegen patenten op groentezaden. Je kunt het ook anders tegen aan kijken. Bijbels gezien zou je kunnen zeggen dat de natuur van iedereen is, een gave van God. En God zei: “Hierbij geef Ik alle zaadvormende gewassen op de hele aardbodem aan jullie, en alle bomen met zaaddragende vruchten; zij zullen jullie tot voedsel dienen.” (Gen 1,29). Vanuit beide gezichtspunten is het echter ondenkbaar dat bedrijven eigenaar kunnen worden van natuurlijke eigenschappen. In Amerika kan dit al heel lang, en in Europa sinds vorig jaar ook, door een verruiming van de octrooiwet. Natuurlijke eigenschappen kunnen nu gepatenteerd worden als waren het uitvindingen.
Bedrijven worden daarmee eigenaar van alle zaden, vruchten en planten die de gepatenteerde eigenschap bezitten. Er is bijvoorbeeld een patent verleend op paprika’s met een natuurlijke weerstand tegen witte vlieg. Hiermee wordt het zaadbedrijf eigenaar van alle paprika’s met die eigenschap, ook al heeft het bedrijf al die andere rassen niet zelf ontwikkeld. Andere bedrijven mogen deze eigenschap dus niet meer vrij gebruiken in hun eigen rassen. En dat brengt de ontwikkeling van nieuwe rassen in gevaar (zie ook het filmpje onderaan). Kleinere zaadbedrijven die niet kunnen betalen voor de patenten worden uit de markt gedrukt. En daarmee komt niet alleen de diversiteit van ons voedsel in gevaar, maar krijgen enkele multinationals de controle over de wereldwijde zaad- en voedselproductie. Met name voor de biologische landbouw is dit een slechte ontwikkeling, want de grote zaadbedrijven zijn helemaal niet geïnteresseerd in biologische landbouw.
De grote zaadbedrijven zeggen dat octrooi nodig is om de investeringen terug te verdienen. Maar daarin voorziet het al jaren goed werkende systeem van het kwekersrecht ook. Het kweekbedrijf verdient door het exclusieve recht het ras te verkopen (bescherming van het ras), maar andere veredelingsbedrijven mogen het ras wel gebruiken om mee te kruisen, om zo weer betere rassen te ontwikkelen. Bij een patent mag dit laatste niet en daardoor stagneert de ontwikkeling van nieuwe rassen wereldwijd.
Er gebeuren rare dingen. Zo heeft Monsanto een patent gekregen op broccoli met een extra lange stronk, wat makkelijk is bij de oogst. Een Nederlandse biologische plantenveredelaar had ook zo’n type broccoli, maar door het patent van Monsanto mag hij deze niet op de markt brengen.
Er groeit steeds meer verzet tegen deze plantpatenten, niet alleen in Nederland maar in heel Europa. De campagne van Bionext past dan ook in een bredere Europese campagne tegen patenten op natuurlijke planteigenschappen. En ook u kunt meehelpen om onze zaden te redden, door mee te doen met de actie van Bionext: wordt een filiaal van ‘de grootste zaadbank’.
“Alle zaadvormende gewassen en alle bomen met zaaddragende vruchten hebben we gekregen tot voedsel, niet tot eenzijdige rijkdom en macht.”
Cabaretier en tv-presentator Arjen Lubach besprak het onderwerp vorig jaar (maart 2015) in zijn show Zondag met Lubach.
Ik was graag bij die 250 mensen geweest die vorige week in Bennekom bijeenkwamen voor de landelijke Laudato Si inspiratiedag. Naar wat ik er over gehoord en gelezen heb was het een mooie dag en was er een mix van alle soorten gelovigen aanwezig. Op de website Laudato-Si is er van alles over te lezen.
Het bleef niet alleen bij het uitwisselen van gedachten en ideeën er werd ook een manifestgelanceerd. Het manifest roept op tot een ecologische bekering van onszelf, de kerk en de maatschappij. Bezoekers van de inspiratiedag konden dit manifest terplekke onderschrijven. Maar mocht u dat ook nog willen dan kan dat door een e-mail te sturen aan LS@knr.nl met uw naam en de tekst: “Ook ik wil de opdracht die in het Laudato Si manifest verwoord staat aan mijzelf stellen en kenbaar maken aan de kerkelijke en politieke leiders van Nederland.”
Onder andere de ChristenUnie pakt de handschoen op. Zij organiseert op 3 juni in Utrecht “Hét event waar christenen samen in beweging komen voor de schepping” onder de naam van GroenGelovig. (Ondanks de naam van het event ben ik er niet persoonlijk bij betrokken, maar ga er natuurlijk wel heen).
En dan is er ook nog een Laudato Si actieweek in de maak. De Global Catholic Climate Movement, een van de meest actieve katholieke milieugroepen ter wereld, vraagt parochies en katholieke gemeenschappen om in de week van 12 – 19 juni een evenement te organiseren rond de encycliek. Het is dan precies een jaar nadat Laudato Si is verschenen. Het mag van alles zijn; een studiebijeenkomst, gebedsviering of milieuactie. Wilt u er mee aan de slag, kijk dan voor inspiratie eens op de site van GCCM.
Kortom, het is hartverwarmend om te merken dat wereldwijd de mensen warmlopen voor de boodschap van paus Franciscus om samen zorg te dragen voor ons gemeenschappelijke huis en hiervoor in actie komen. Alleen dat werkt al verbindend. En die verbinding is waar we het van moeten hebben.
Gister was het aswoensdag en is de vastentijd begonnen, een periode waarin christenen zich innerlijk voorbereiden op Pasen. Van thuis heb ik het vasten meegekregen. Wij aten bij het ontbijt de eerste boterham met tevredenheid (zonder beleg) en dan ging er een dubbeltje in het spaarpotje voor “Gast aan tafel”.
Geen vlees
In ons gezin proberen we ook elk jaar een vorm van vasten te vinden. Al heel lang doen we tijdens de vastentijd geen rozijntjes in de yoghurt. Dat was toen de kinderen klein waren een makkelijke manier om toch iets soberder te leven en voor hun heel begrijpelijk. We doen het nog steeds. Maar we zoeken ook naar andere manieren. Daarbij staat de zorg voor de schepping centraal. Zo zijn we vorig jaar gaan CO2 vasten. Omdat we geen auto hebben kwamen we uit, heel traditioneel, op geen vlees eten. Dit jaar gaan we in het kader van het vastenactie project, ‘Water, bron van alle leven’, watervasten. En wat blijkt, ………dat kun je veel beter doen door geen vlees te eten dan door korter of minder te douchen. We staan er vaak niet zo bij stil, maar de productie van onze kleding en voedsel vraagt heel veel water, met name vlees. 15.000 liter voor een kilo rundvlees is niet niks. Met dat water kun je 300 keer douchen!!
Vasten en bidden
Aanstaande zondag lezen we het bijbelverhaal dat Jezus de woestijn in ging om te vasten en te bidden. Alja Tollefsen, een lid van het theologisch elftal van Trouw, zegt dat alle nadruk op het vasten werd gelegd, maar het ging natuurlijk om het bidden (Trouw 6 feb 2015). Je richten op God en reflecteren op wat je als mens aan het doen bent. Reflectie en bezinning kunnen leiden naar soberheid en dat is iets anders dan alleen maar droog brood en water. Soberheid zou je misschien wel een vreugdevolle deugd kunnen noemen. Paus Franciscus zegt in de encycliek Laudato Si “De christelijke spiritualiteit houdt een groei in soberheid en een vermogen om met weinig te genieten voor. Het is een terugkeer naar de eenvoud die het ons mogelijk maakt stil te staan om te genieten van de kleine dingen, te danken voor de mogelijkheden die het leven biedt, zonder ons te hechten aan wat wij hebben, of treurig te worden om wat wij niet bezitten.”
Vreugdevolle soberheid
In hetzelfde artikel in Trouw zegt Bisschop de Korte dat hij in de traditie van het vasten nog altijd een belangrijke kritiek op de consumptiemaatschappij ziet: “Bezitten wij de dingen, of worden wij door de dingen bezeten?” Bewust beleefde soberheid werkt bevrijdend, zegt de paus. Dan word je minder vatbaar voor alle prikkels uit de consumptiemaatschappij en hoef je niet zo nodig met alles mee te doen. “Zij die van ieder ogenblik genieten en dit beter beleven, zijn degenen die ophouden hier en daar iets op te pikken en daarbij altijd zoeken wat zij niet hebben. Je ervaart dan wat het betekent iedere persoon en ieder ding te waarderen, je leert vertrouwd te raken met de eenvoudigste dingen en weet er van te genieten.” Ik heb al vaker geschreven dat ik iets hiervan ervaar in onze fietskampeer-vakanties. Maar wat zou het mooi zijn als je dat elke dag mag ervaren. De vastentijd is in ieder geval een mooie periode om te oefenen in vreugdevolle soberheid.
