voedsel

door

Klimaatverandering

Een poosje geleden keek onze zoon Maarten (11 jaar) naar de film Earth (DVD). Voor wie de film niet kent, het is een adembenemend portret van onze planeet Aarde met haar immense schoonheid en diversiteit. Dit wordt zo mooi in beeld gebracht dat verwondering en bewondering voor de wondermooie natuur je tot in je binnenste raken. De film laat ook de strijd om het bestaan zien en eindigt met de boodschap: Als we het tempo waarmee de aarde nu opwarmt, door de uitstoot van broeikasgassen, niet weten te vertragen de ijsbeer in 2030 uitgestorven zal zijn. Bij Maarten stroomden de tranen over de wangen, en wie zou niet huilen. Ik legde hem uit dat we (ons gezin) juist daarom geen auto hebben, niet met het vliegtuig op vakantie gaan, weinig vlees eten, de verwarming niet zo hoog zetten en gebruik maken van zonne-energie (collector voor warm water) en windenergie (winddelen). Hij vroeg: “Redden we het dan, mam?” Ik knikte maar, want je moet toch altijd blijven geloven en hopen. Hij dacht even na en zei: “Maar dan moet wel iedereen meedoen.” Ik dacht: “Ja, lieverd. Zo is het. Jij hebt het begrepen. Nu de rest van de wereld nog.”

koraal-83

En dan verschijnt deze week de kop in Trouw ‘Klimaatrampen onafwendbaar’. Voor de koraalriffen en het Noordpoolgebied is het waarschijnlijk al te laat. Ook al zouden we nu de uitstoot van CO2 en andere broeikasgassen weten te verminderen, dan nog gaan deze unieke ecosystemen hoogst waarschijnlijk verloren, met alle gevolgen van dien. Het is niet alleen het verdwijnen van een ecosysteem, het is ook het verdwijnen van voedsel (vissen) voor vele bevolkingsgroepen. En wat zeg ik als moeder tegen Maarten? Dat het jammer, maar helaas is van de ijsbeer?

ijsbeer springt

Het nieuwe rapport van het IPCC, het klimaatbureau van de VN, is somber gestemd. In het meest florissante scenario warmt de aarde ‘slechts’ één graad op, vergeleken met nu. En dat lukt alleen als we de fossiele brandstoffen in de bodem laten zitten. We moeten dan zonder dralen overstappen op schone en hernieuwbare energie. Elke graad meer kan een kwestie zijn van leven of dood. Waarschijnlijk nog niet binnen afzienbare tijd hier in Nederland. Het zijn vooral de mensen en ecosystemen in kwetsbare gebieden die te maken krijgen met meer droogte of juist meer overstromingen en orkaanstormen, waardoor oogsten vaker zullen mislukken of mensen hun huis kwijtraken.

droogte in Egypte

Gister was ik bij een college van Studium Generale Utrecht waar wetenschapsfilosoof Herman Philipse naar aanleiding van het IPCC rapport vertelde over klimaatverandering. Hij heeft er een hard hoofd in of de mensheid in staat zal zijn het klimaatprobleem op te lossen. In een volgend college zal hij hier meer vertellen over het waarom hiervan. Klimaatverandering is natuurlijk een mondiaal probleem. Wat wij hier aan CO2 uitstoten heeft direct invloed op de voedselvoorziening van andere mensen elders op de wereld. Dat schept, mijns inziens, een verantwoordelijkheid van ieder mens ten opzicht van de mensheid, natuur en milieu. En daarom moet iedereen meedoen, zoals Maarten zegt. Niemand kan in zijn eentje het verschil maken. Maar wij allemaal samen wel. Alle kleine beetjes van iedereen samen kunnen een enorm verschil maken; het verschil tussen leven en dood.

“Maar dan moet wel iedereen meedoen.”

door

Restjes

Om aandacht voor voedselverspilling te vragen hebben drie Amsterdamse studenten een week lang van restjes geleefd. Ze ‘bedelden’ hun kostje bij elkaar door iedereen om restjes te vragen. Een restje werd hierbij gedefinieerd als ‘voedsel dat anders in de vuilnisbak zou verdwijnen’. Hoe het hun verging is te lezen op hun blog. En als je de uitdaging ook aan wil gaan kan je meedoen met de Weekend-Waste-Challenge die start op vrijdag 21 februari.

Lien stelt de hamvraag: “Hoe kan het dat voedselverspilling te vaak als ‘normaal’ wordt ervaren en voedsel delen als ‘gek’.” Chiel komt er achter dat hij eten voortaan niet zomaar voor lief moet nemen. “Is het niet bijzonder dat wij in dit landje zomaar en zonder veel na te denken al het eten kunnen krijgen wat we willen? Ivo had zich afgevraagd of bedelen om eten (restjes) wel wat op zou leveren. Ja dus, een volle buik, contacten, gesprekken (Maar dan gooit u dus iets weg dat nog goed gegeten kan worden), gezelligheid en meer waardering voor voedsel.

Er wordt zoveel verspild.

Er wordt zoveel verspild.

Ik vind dit een heel waardevol initiatief om voedselverspilling op de kaart te zetten. In Nederland gooien we gemiddeld per persoon elk jaar 47 kilo voedsel weg. Voor een gemiddeld gezin van vier personen betekent dit dat er jaarlijks 533 euro in de vuilnisbak verdwijnt. Dat is toch doodzonde!!

 

 

“Zonder voedselverspilling hoeft er geen honger te zijn in de wereld.”

De studenten geven op hun blog ook al het dilemma van de actie aan. Aan de ene kant willen ze natuurlijk zoveel mogelijk eten ophalen om hun honger te stillen. Lukt dat, dan betekent dat dus wel dat er inderdaad veel mensen zijn die nog goed eetbaar voedsel weggooien. Er is dus nog wel wat zendingswerk te verrichten. Een daar draagt dit studenteninitiatief aan bij.

Met de restjes uit de koelkast kun je een heerlijke couscoussalade maken.

Met de restjes uit de koelkast kun je een heerlijke couscoussalade maken.

Als ze bij ons aan de deur zouden komen krijgen ze waarschijnlijk niks als ik me strikt aan de definitie hou ‘dat het anders weggegooid zou worden’. Er staan wel ‘restjes’ in de koelkast maar die worden opgewarmd als lekker warm hapje tussen de middag of gebruikt in een salade, ovenschotel of soep. De kunst is echter om zo min mogelijk restjes te creëren (kook niet te veel) en, als je ze toch hebt, ze goed te bewaren en niet te vergeten.

 

Het voorkomen van voedselverspilling begint al bij het maken van het boodschappenlijstje. Laat je vervolgens in de winkel niet verleiden door de reclames en aanbiedingen (2 voor de prijs van 1), maar koop alleen dat waarvan je zeker weet dat je het binnen afzienbare tijd zult gebruiken.

Als je een gewas hebt zien groeien krijg je meer waardering voor je voedsel.

Als je een gewas hebt zien groeien krijg je meer waardering voor je voedsel.

Als we ons voedsel niet verspillen heeft ook dit kind voldoende te eten.

Als we ons voedsel niet verspillen heeft ook dit kind voldoende te eten.

 

 

 

 

 

 

 

Goed beschouwd begint het terugdringen van voedselverspilling nog eerder, namelijk bij de waardering van onze dagelijkse maaltijden en bij het besef dat we ons voedsel met meer dan zeven miljard mensen moeten delen. We hoeven vrijwel geen moeite meer te doen om aan ons eten te komen. We gaan gewoon naar de supermarkt. Hierdoor zijn we de verbinding met ons voedsel, en daarmee ook de waardering daarvoor, kwijtgeraakt.  We zien niet meer hoe de gewassen groeien, hoe de boer moet ploeteren om een mooi product te verkrijgen. Maar ik heb goede hoop. Er zijn steeds meer mensen die de verbinding met hun dagelijks brood weer opzoeken op wat voor manier dan ook. Ik ben ervan overtuigd dat deze trend ook zal leiden tot minder voedselverspilling.

door

Footprint challenge

The_footprint_Challenge_jpg_72dpi_rgb-150x150Gisteravond ben ik naar de kick-off van de Footprint Challenge in Utrecht geweest. Ongeveer 330 mensen gaan de uitdaging aan om in 40 dagen hun ecologische voetafdruk te verlagen. Ik dus ook.

De ecologische voetafdruk is de ruimte die je nodig hebt om in je levensstijl te voorzien. Dit is inclusief de ruimte die nodig is om de bijbehorende CO2 uitstoot te compenseren.

De co-ontwerper van de voetafdruk Mathis Wackernagel legt het in het filmpje nog eens haarfijn uit. Het is in het Engels, maar goed te volgen. Uiteindelijk is het heel simpel. Het is net als met geld. Als je meer uitgeeft dan je hebt ga je bankroet. Zo is het ook met de aarde. Als we meer gebruiken en vervuilen dan ze te bieden heeft of verwerken kan, dan gaat ze kapot.


Gemiddeld is voor elke wereldburger 1,8 ha beschikbaar, waarvan 0,3 voor de natuur. Wij hebben in Nederland gemiddeld een voetafdruk van 6,3 ha per persoon. Dat betekent dat als iedereen in de wereld zou leven zoals wij er 3,5 aardbollen nodig zijn. Wereldwijd gebruiken we gemiddeld 2,7 ha per persoon. Dat wil zeggen dat we eigenlijk al anderhalve aardbol aan het gebruiken zijn. En we hebben er maar één. We overvragen de aarde dus nu al. Daarmee lenen we in feite van de toekomst; van onze kinderen en kleinkinderen. En dit is een lening die we niet terug kunnen betalen. Daarom doe ik mee aan de footprint challenge, om de lening zo klein mogelijk te maken.

Als iedereen in de wereld leeft als de gemiddelde Nederlander, dan zijn er 3,5 aardbollen nodig. We hebben er maar één. Laten we daar zuinig op zijn!!

Onze kennis over de voetafdruk werd gister aan de hand van een quiz op de proef gesteld. Wist je, dat je een gemiddelde woning een half jaar kunt verwarmen met de energie die je verbruikt bij een retourtje Amsterdam-New York? Of, dat de uitstoot van CO2 voor de consumptie van 2 kg rundvlees evenveel is als de uitstoot bij een ritje met de auto van Utrecht naar Parijs? Onze tafel won de quiz en we kregen allemaal kookboek1het kookboek ‘Voetprint cooking, weet hoe groen je eet’, van Dorien Soons. Het boek staat boordevol weetjes over voedsel en CO2 uitstoot. Bij alle recepten staat met een aantal voetjes weergeven hoe groot de voetafdruk daarvan is. Een gemiddelde maaltijd van de gemiddelde Nederlander heeft ongeveer 20 voetjes. De recepten in het boek hebben gemiddeld 5 voetjes. Dat scheelt toch een slok op een borrel.

Wat me opviel was dat er gister relatief veel enthousiaste jonge mensen waren, die er echt voor willen gaan. Dat biedt hoop voor de toekomst, want zij hebben de nieuwe ideeën en daarvan moeten we het hebben.

Marjolein Tiemens-Hulscher

door

Zelf oogsten en plukken

Nu ik dit bericht aan het schrijven ben regent het. De druppels tikken op het schuine dakraam. Maar vanmorgen scheen de zon en die lokte me naar buiten. Ik ben daarom naar een van de Parels van de Heuvelrug gefietst, de Historische Moestuin in Doorn. Het is een prachtige tuin op een oud landgoed met groenten, fruit, kruiden en kleurrijke bloemen. Je mag daar zelf de biologisch geteelde groente oogsten en bloemen plukken. Het is een plek om tot rust te komen, een oase. Je loopt tussen de bedden door met een mandje, een mes en een snoeischaar en dan maar kiezen; welke kool, welke courgettes. Ik ben van plan om courgettes in te maken in zuur. In mijn mandje kwamen daarom gele, groene en ronde courgettes terecht, tezamen met verse kruiden die de smaak aan het zuur moeten geven. Het is een genot om zo rond te lopen en je zo verbonden te voelen met en je te verwonderen over het voedsel dat daar zomaar groeit. Als je zelf ervaart met hoeveel liefde en zorg de tuin wordt onderhouden, dan smaakt alles nog beter. De moestuin is ook zo bijzonder omdat het een fantastische werkplek is voor mensen met een visuele (en verstandelijke) beperking. Zij helpen met veel enthousiasme mee met het poten, zaaien, verzorgen en oogsten van de kruiden, bloemen en groenten, en dat proef je!!

Een zelf geplukt boeket om met volle teugen van te genieten.

Een zelf geplukt boeket om met volle teugen van te genieten.

Natuurlijk kan ik het niet laten om ook een bos bloemen te plukken. Elke steel kies kies ik met veel zorg uit. Een intiem proces dat aandacht vraagt en je zo ook weer de aanwezigheid van God in al dat moois laat ervaren. Het boeket dat nu bij ons op tafel staat doet me dan ook meer dan een gekregen bos van de bloemist. Het gaat niet alleen om de bloemen zelf, maar ook om de aandacht die jij ze gegeven hebt.

Morgen, zaterdag 14 september, is het open monumentendag. In Doorn wordt dan een fietstocht langs de Parels van de Heuvelrug georganiseerd. De Parels zijn open van 10.00 tot 16.00 uur. Een route is onder andere te verkrijgen bij de fietsverhuur (8 euro voor de dag) op het plein bij de Maartenskerk in het centrum van Doorn. Kom en fiets rond. Laat u inspireren door een mix van kunst en cultuur op de mooiste plekjes in en rondom Doorn.

Marjolein Tiemens-Hulscher

door

Leve de hooikist!!

Als hekkensluiter zit ook voor ons (midden van het land) de vakantie er weer op. De eerste school- en werkweek, met de bijbehorende hectiek hebben we al weer achter de rug. Het oude vertrouwde gevoel van het moeder zijn kwam gelijk weer terug, namelijk het op meerdere plaatsen tegelijk nodig zijn. Maar gelukkig, de hooikist biedt uitkomst. Hiermee kan je koken terwijl je niet thuis bent!! ’s Middags rond half vier even de rijst aan de kook brengen (zilvervliesrijst) en dan de hooikist in. De groente vast snijden. Na thuiskomst (17.15 uur) de groente roerbakken en de rijst, die ondertussen gaar is geworden, erbij. De maaltijd bereid van verse producten, staat zo binnen een kwartier op tafel. Handig voor als je een halfuur later (18.05 uur) weer in de trein moet zitten.

Hoe maak je een hooikist?

Mijn hooikist is simpel een grote stevige kartonnen doos. Op de bodem heb ik twee kussentjes gelegd met daaroverheen een opgevouwen theedoek. Die kan je als het nodig is makkelijk wassen. De wand is panhoog ‘bekleed’ met een stukje oude slaapzak. Dit is gewoon los. Als de pan in de kist is gezet vul ik deze op met kussentjes en klaar is kees.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA OLYMPUS DIGITAL CAMERA OLYMPUS DIGITAL CAMERA OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Hoe werkt een hooikist?

Je brengt de zilvervliesrijst (ik heb het nog nooit met witte rijst gedaan), pasta bonen, aardappels et cetera met voldoende water aan de kook (moet onder staan); pasta en rijst volgens de aanwijzingen op de verpakking. Als het kookt doe je het gas uit en zet je de pan met deksel in de hooikist. Hierin wordt de rijst ed dan vanzelf gaar. Voor zilvervliesrijst en aardappelen reken ik 2 uur, maar nieuwe aardappelen moeten vaak wat langer. Pasta gaat sneller zeg 1,5 tot 2 keer de kooktijd die op de verpakking staat aangegeven. Als je pasta te lang in de kist laat staan wordt het papperig. Bonen hebben een hele dag nodig; dus direct bij het ontbijt de kist in. Afhankelijk van hoe goed je kist geïsoleerd is zal je bij bonen deze misschien halverwege de dag nog een keer aan de kook moeten brengen. Groente kan ook, maar meestal is de kooktijd hiervan zo kort dat de kist geen winst oplevert. Bovendien is het zonde om groente helemaal onder water te zetten. Het is gewoon een kwestie van proberen en experimenteren.

De winst van een hooikist

Het mes snijdt aan twee kanten. Aan de ene kant bespaar je energie, doordat de pannen minder lang op het vuur staan. Aan de andere kant  ben je veel flexibeler wat de tijd betreft. En daar heb ik veel plezier van. Daar zit voor mij de grootste winst.

En hoe leuk is het dat bijna tien jaar later dit bericht inspiratie was voor: kook met een zelfgemaakte hooikist