Op de ochtend van Hemelvaart gingen we, vanuit alle locaties van de parochie, op weg naar Doorn. We begonnen met een kort moment van inkeer om stil te staan bij het hoogfeest van Hemelvaart. Het mooie hiervan was dat het fietstochtje meer werd, dan gezellig samen fietsen. Het werd een symbool voor de weg die wij elke dag gaan, heel ons leven. We werden erop uitgestuurd met de volgende woorden. Lees verder
aarde
Waar is de landbouw?
De verkiezingen staan voor de deur. Dat kan niemand meer ontgaan zijn. De media staan er bol van. Naast serieuze berichtgeving zijn er ook ludieke acties zoals Lubachs ‘Kamergotchi’. Helaas moet ik melden dat bij ons gezin al verschillende lijsttrekkers zijn gestorven door honger of door gebrek aan aandacht. Maar alles goed en wel, 15 maart moeten/mogen we een keuze maken. Volgens analisten valt er dit jaar ook werkelijk wat te kiezen. De stemwijzer (of andere kieskompassen) kan daarbij wellicht helpen.
Stemwijzer
Het is voor het eerst dat ik de Stemwijzer heb ingevuld. Een beetje spannend vond ik dat toch wel. Zou ik uitkomen bij de partij(en) waarop ik van plan ben te gaan stemmen? En als dat niet zo zou zijn, wat zegt dat dan over mij en wat over de stemwijzer? Deze filosofische gedachte kon ik naast me neerleggen. Mijn twee favoriete partijen kwamen als een en twee bovendrijven. Rest mij dus nog een strategische keuze: relatief groot of klein.
Voedsel verbindt
Wat mij echter zeer verbaasde was dat in de stemwijzer niets gevraagd werd over landbouw. De vraag of de BTW voor vlees omhoog zou moeten kwam nog het dichtst in de buurt. Naar mijn mening een groot gemis, want voedsel is zo belangrijk. We hebben er allemaal mee te maken. We eten immers elke dag (tenminste in ons land wel). Juist met wat we eten hebben we als consument heel veel invloed op de wereld om ons heen. Voedsel verbindt ons met de Aarde, met planten en dieren en met mensen overal ter wereld. Hoe we omgaan met ons voedsel kunnen we beschouwen als een lakmoesproef voor de waarachtigheid van onze idealen als solidariteit, gerechtigheid, zorg voor de Aarde en zorg voor de schepping.
Groen Kieskompas
Als je het over voedsel hebt dan heb je het over landbouw. Dat wordt misschien nog weleens vergeten. Hoe denken de partijen over een landbouw die gericht is op de lange termijn door het bevorderen van bodemvruchtbaarheid en gebruik te maken van de kracht van de biodiversiteit die de natuur ons biedt? Dat had ik wel willen weten. Blijkbaar dachten er meer mensen zo over, want al gauw kwam ook het Groen Kieskompas. Dit kieskompas is gericht op duurzaamheid; in hoeverre de partijen zich inzetten voor de omslag naar een schone economie. In deze vragenlijst gingen er meer vragen over landbouw.
Natuur en landbouw
Dat landbouw en natuur onlosmakelijk met elkaar verweven zijn blijkt misschien wel uit de verdeling in thema’s van de vragen. Vragen over het afschaffen van de bio-industrie en bestrijdingsmiddelen die giftig zijn voor bijen zijn ingedeeld bij het thema natuur. Vragen over het afschieten van ganzen, meer ruimte voor rivieren en weidevogels staan bij het thema landbouw, waarschijnlijk omdat deze onderwerpen invloed hebben op de landbouwproductie. De vraag of bedrijven verplicht moeten worden om aan te tonen dat hun producten en investeringen niet leiden tot ontbossing elders op de wereld (thema natuur) is een cruciale vraag. Een dergelijke verplichting heeft verstrekkende gevolgen voor de voedselproductie gezien de hoeveelheden soja en palmolie die gebruikt worden in zowel het primaire productieproces (veevoer) als in de verwerkende industrie. Natuur en landbouw ze gaan hand in hand en dan is het handig als ze beiden dezelfde kant op gaan.
Schoonheid zaaien
Misschien had ik gister ook wel op het Malieveld moeten staan, als protest tegen Trump en wat hij doet. Hij zaait alleen vervuiling en vernietiging en sluit mensen uit. Dan denk ik aan het mooie gebed voor onze Aarde, van paus Franciscus. Lees verder
Wilgen knotten
Zagen, knippen, takken slepen, lekker buiten bezig zijn. Afgelopen zaterdag mochten we weer los tijdens de nationale natuurwerkdag. Mijn zoon en ik hebben meegedaan met het wilgenknotten op landgoed Den Treek – Henschoten, een familielandgoed op de overgang van de Utrechtse Heuvelrug naar de Gelderse Vallei. Je vindt er bos en heide, maar ook open landbouwgebied dat vrij nat is. En daar staan langs de sloten rijen knotwilgen, die zo om de vijf jaar geknot worden.
Verbinding
Aan heb begin van de ochtend, we stonden al om 9.00 uur paraat, werd de groep van bijna 20 vrijwilligers verwelkomd door de burgermeester van Woudenberg. Ze vertelde hoe blij zij en de gemeenteraad is dat er zoveel vrijwilligers zijn die helpen het natuur- en cultuurlandschap te onderhouden. Dat versterkt bovendien de verbinding met je eigen leefomgeving. En daar heeft ze gelijk in. Als we nu nog eens langs de knotwilgen zullen fietsen of wandelen, dan zijn het niet meer zomaar knotwilgen. Het zijn een beetje jou knotwilgen geworden, bomen met een verhaal.
Bomen met een verhaal
Die ene, die helemaal gespleten is en van boven wel vier knotten heeft en waarvan het middenstuk helemaal is vermolmd. Bij het zagen ging de hele boom op en neer. En dan die andere waar opeens een kerkuil uit opvloog, toen Maarten daar de ladder tegen aan zette. De beheerder van het landgoed was helemaal verbaasd dat de uil daar zat. ‘Normaal’ had die zijn plekje wat verderop.
Voldoening
Verder was het natuurlijk heerlijk om op zo’n mooie dag (die paar druppels mochten geen naam hebben) buiten te zijn met een leuke, enthousiaste groep mensen. Werkelijk iedereen was vol goede zin aan het werk en hielp elkaar waar nodig was. Als je arm van het zagen moe werd (alles ging met de hand) maakte je even een praatje tussendoor. We hebben hard gewerkt maar het was ook heel relaxed. En wat een voldoening geeft het als de boom waar je aan begon er haast ondoenlijk leek, omdat die er zo wild en chaotisch uitzag, overwoekerd door een bramenstruik, na anderhalf uur toch keurig gekortwiekt is.
Gods schoonheid
Onderwijl was het voortdurend genieten van het landschap met de mooie herfstkleuren van de bosrand op de achtergrond. Op het ene moment staken ze af tegen een heldere blauwe zonnige lucht, en het volgende moment tegen een dreigend donkere lucht. In één woord: prachtig. Op zulke dagen ervaar ik wat paus Benedictus XVI ooit heeft gezegd. “De schoonheid van alle schepselen is één van de wegen waarlangs wij Gods schoonheid werkelijk ervaren. Met het geschenk van de schepping openbaart God zijn liefde en goedheid aan ons.”
Gezellig
De werkdag werd bezegeld met een welverdiende kop soep en een broodje worst, met z’n allen zittend om het vuur en voor de volwassenen een glaasje bessen, dat traditie bleek te zijn. De gezelligheid, saamhorigheid en de ontspannen en gemoedelijke sfeer hebben er zeker ook aan bijgedragen dat we een heerlijke ochtend hebben gehad. Wat ons betreft gaan we volgend jaar weer.
Nederigheid?
Voor de cursus ‘Leven in verbondenheid’ die ik momenteel geef, ben ik me weer aan het verdiepen in het collectieve scheppingsverhaal; het ontstaan van het universum, de Aarde en het meest mysterieuze en ontzagwekkende van al, het ontstaan van leven, gevolgd door de ontwikkeling van de onvoorstelbare verscheidenheid in levensvormen die we nu kennen (of alweer verdwenen zijn). Het verhaal laat zien dat alles een gemeenschappelijke oorsprong heeft. Het doet me ook elke keer weer stilstaan bij het feit dat de mens in de aardgeschiedenis nog maar net komt kijken. Wat is nu 200.000 jaar mens zijn op 4.500.000.000 (4,5 miljard) jaar Aarde zijn? Wat dat betreft stelt de mens niks voor. Toch zijn we in staat om in een paar 100 jaar de vernietigen wat in 4,5 miljard jaar is opgebouwd.
“Om van een bacterie naar een mens te gaan is een kleinere stap dan om van een mengsel aminozuren naar een bacterie te gaan.” (Lynn Margulis, Amerikaans hoogleraar biologie)
Paus Franciscus wijst er in zijn encycliek Laudato Si’ op dat het belangrijk is dat we ons beseffen dat alles een gemeenschappelijke oorsprong heeft. “We vergeten dat wij ook stof zijn. Ons lichaam zelf is samengesteld uit elementen van de planeet, haar lucht laat ons ademen, haar water schenkt ons leven en voedt ons” (LS2).
In onze relatie met de Aarde past dan een zekere nederigheid. Nederigheid is een belangrijke deugd voor een spiritualiteit van duurzaamheid. Het Latijnse woord voor deugd is humilitas. Daarin herkent u wellicht het woord humus; grond, vruchtbare grond. Wij zijn als het ware uit humus geboren en moeten er ook dichtbij blijven (Gedenk mens, dat gij stof zijt en tot stof zult wederkeren). Daarom moeten we ons niet verheven voelen boven de Aarde. Het Engelse humility, nederigheid, laat wel heel mooi zien dat deugd en nederigheid heel dicht bij elkaar liggen, bijna een zijn.
Bij groot deel van de mensheid is nederigheid ver te zoeken. En er is een deel dat overduidelijk lijdt aan grootheidswaanzin. De Aarde is hun zelfs nog niet genoeg. Ze hebben nu ook hun zinnen op Mars gezet. Waar ben je dan mee bezig? denk ik dan als bioloog. Mars heeft veel te bieden, lees ik in de krant. Maar er ontbreekt wel het een en ander, zoals bijvoorbeeld een atmosfeer, zuurstof en stromend water (wel ijs). De lucht die er is bestaat voornamelijk uit CO2, ongeschikt om in te ademen. Zuurstof zal moeten worden vrijgemaakt (met behulp van heel veel energie) uit die CO2 of uit water, dat nu dus nog ijs is.
Weet u nog waar op Aarde het eerste leven is ontstaan? Precies, in het water. En zo’n 3,5 miljard jaar geleden ontstonden er eencellige organismen die zonlicht als energie gingen gebruiken. Ze vonden als het ware de fotosynthese uit, waarbij CO2 en water onder invloed van zonlicht worden omgezet in suikers en zuurstof. Zo kwam er zuurstof in de leefomgeving; het water. Het duurde vervolgens nog 3 miljard jaar voordat er genoeg zuurstof in de lucht was zodat ook leven op het land mogelijk was. Hoe wil je genoeg zuurstof krijgen zonder het proces van fotosynthese?
Fotosynthese is het proces, de motor, waarop onze Aarde draait, gevoed door de zon, met dank aan de cyanobacteriën, algen en groene planten. Een zekere nederigheid lijkt op zijn plaats. Maar ja, op Mars is humus ver te zoeken.
GroenGeloven 