Een vrolijke tuin vol leven

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Onze tuin in het voorjaar.

Het is puur genieten. De warmte van de zon, het gezoem van de insecten, de fladderende vlinders en de mooie gekleurde bloemen maken onze tuin een heerlijke plek om rustig te zitten. Het is zo leuk om het drukke vliegverkeer gade te slaan; hoe de bijen vliegen van bloem tot bloem. Soms kun je aan de poten dikke klodders stuifmeel zien zitten.

Het gaat echter niet zo goed met de bijen. Gelukkig wordt er steeds meer aandacht gevraagd voor de bij (zie ook www.greenpeace.nl). Terecht, want bijen vlinders en andere insecten zijn immers onmisbaar voor onze voedselproductie. Zij bestuiven de planten, zodat vruchten en zaden zich kunnen ontwikkelen. Zonder deze insecten geen eten op ons bord. Dit even om te laten zien hoe afhankelijk wij mensen zijn van insecten. Maar afgezien daarvan is hun bestaan zelf al reden genoeg om een insectvriendelijke omgeving te handhaven of te creëren. Tuinen met planten die stuifmeel en nectar leveren zijn voor al die mooie insecten van levensbelang.

bijen-vlinders

Dagpauwoog, foto: http://www.ninabel.nl

Alle reden dus om in de tuin, of op het balkon, planten te hebben die aantrekkelijk zijn voor insecten. Op de nieuwe website van Ninabel, specialist in drachtplanten kunt u heel veel bloeiende planten bestellen die niet alleen mooi zijn om te zien, maar allemaal ook aantrekkelijk zijn voor insecten. Met gekleurde vlindertjes wordt aangegeven of een plant een voedselplant (nectar en stuifmeel) of een waardplant (plant waar de vlinder de eitjes op legt) is voor vlinders. Bijtjes geven aan of de plant wordt bezocht door honingbijen of wilde bijen. Je kunt ook zien of de planten van een vochtige bodem houden of juist niet en of ze het liefst in de zon of in de schaduw staan. Zo is er voor elke tuin of balkon wel iets te vinden.

Ninabel kweekt haar planten zoveel mogelijk biologisch op; dus zonder kunstmest en gifstoffen. In de toekomst zal ook biologische potgrond gebruikt gaan worden.

tuinreservaat Boerakker

Tuinreservaat Boerakker. Foto: http://www.ninabel.nl

Naast informatie over de planten geeft de website ook leuke informatie over de bijen en vlinders en over tuinreservaten. Hoe maak je een natuurlijke tuin; een tuinreservaat waar niet alleen jij van kunt genieten maar dieren en planten een plaats hebben. Pragmatisch zouden we dan zeggen: “Het mes snijdt aan twee kanten.” Natuurfilosofisch gezien is een tuinreservaat een manier om als partner met de natuur om te gaan. De belangen van zowel de natuur als de mens komen tot hun recht. En als christen zeg ik dat een insectvriendelijke tuin een vorm is van naastenliefde in de breedste zin van het woord. Naastenliefde, ook voor plant en dier, voor alle schepselen op onze mooie Aarde. Een natuurreservaat als lofuiting aan God, schepper van hemel en aarde.

Eco-revolutie

Afgelopen zondag overleed Wubbo Ockels. Als astronaut had hij gezien hoe kwetsbaar de planeet Aarde is. Hij zette zich met hart en ziel in voor een duurzamere samenleving. In het AD verscheen een laatste brief van hem, aan ons. Zijn brief is mij uit het hart gegrepen. Hierin beschrijft hij beschrijft precies wat ik ook probeer uit te dragen. Maar waar Ockels pleit voor een nieuw geloof, de mensheid, denk ik dat ons christelijk geloof juist een hele goede inspiratiebron is voor een duurzame houding.

 

‘Het is genoeg, we zijn te ver gegaan! De industriële revolutie heeft ons in een ongewenste situatie gebracht. We zijn door de natuur geraasd, we vernietigen onze levensbronnen. We moeten een ander pad kiezen, we moeten onze levens veranderen en de manier waarop we zaken doen.’

Laten we ‘het menselijke tijdperk’ begroeten. Laten we stoppen met de vernietiging van de aarde, van de mensheid; van ons. Laat het voor iedereen duidelijk zijn: we moeten een nieuwe houding vinden, een nieuwe cultuur, een nieuwe instelling, een nieuwe eenheid van de mensheid, voor ons voortbestaan.

We zijn geen bijen, die zonder bewustzijn een kolonie bouwen. We zijn geen neutronen, die zich niet bewust zijn van wat ze denken. Nee, we zijn intelligente wezens, en kunnen ons gedrag observeren. We zijn ons allemaal bewust van waar de mensheid naartoe gaat. We kunnen de mensheid in een betere richting krijgen, als we samenwerken. We kunnen een nieuwe religie creëren die ons allemaal samen brengt.

Onze wil is de sleutel. Het geloof in de mensheid zal ons die wil geven.

OLYMPUS DIGITAL CAMERAWe moeten dus een nieuwe instelling vinden en onze wil is daarvoor de sleutel. Het christelijk geloof kan ons die wil, mijn inziens, ook geven. Ik vind die in eerbied voor het leven, de gehele schepping en de Schepper. En hierbij ben ik mij bewust dat de mens maar een klein onderdeeltje is van die prachtige schepping. Dat alle levende wezens er mogen zijn, omdat ze er zijn, ieder met zijn eigen intrinsieke waarde. Dat we daarom niet het recht hebben om ‘door de natuur te razen’, zoals Ockels zei.

Ockels noemt het woord eco-revolutie niet, maar in wezen roept hij daar wel toe op. Oud burgermeester van Bogota gaf hier in 1995 al gehoor aan. Hij zei tegen zijn plaatsgenoten: ‘Ik kan jullie niet rijker maken, maar wel gelukkiger’. En hoe heeft hij dat gedaan? Hij liet een gigantisch metrobussysteem aanleggen. De bussen rijden hierbij over speciale busbanen. En daarnaast kwam er 400 kilometer fietspad en meer groen in de stad. Resultaat: minder auto (en files), schonere lucht, minder CO2 uitstoot, een kortere reistijd en blije mensen (Trouw, 22 mei 2014). Wat wil je nog meer?

eco revolutie Bogota

Groene oecumene

In het kader van de week van het Gebed voor de eenheid kwamen afgelopen zondag (19 januari) over de gehele wereld christenen in oecumene bijeen. Bij ons in Driebergen hadden we een gezamenlijk viering met vier geloofsgemeenschappen (RK, vrijzinnig en twee Protestantse gemeenten). Aan de kerken was gevraagd om een voorwerp mee te nemen dat symbool staat voor de tradities in de eigen kerk, maar tegelijk ook een verbindend element heeft. Vanuit de katholieke geloofsgemeenschap had ik de tafelloper van Pure Jute meegenomen. De tafelloper is gemaakt van biologische jute uit Bangladesh en India door vrouwen die daarvoor op basis van het fair trade principe zijn beloond. Op de tafelloper een inspirerend gebed van Franciscus van Assisi. Franciscus was juist door zijn eenvoud heel puur in zijn geloof in God. Hij zal alles als een eenheid. Alle planten, dieren, mensen, ja zelfs de zon en de maan noemde hij zijn broeders en zusters.

Hierin ligt een opdracht aan ons allemaal, aan ieder christen (en niet christen); wees een beheerder van de schepping en beheer haar met liefde.

Deze liefde is wat ons bindt en waarin we samen kunnen optrekken. Samen zoeken naar initiatieven voor een duurzame toekomst. Ik hoop dat de tafelloper zo een symbool zal worden voor een groene oecumene in Driebergen.

De tafelloper, symbool voor groene oecumene.

De tafelloper, symbool voor groene oecumene.

Het gebed van Franciscus op de tafelloper is als volgt:

Maak mij een instrument van uw vrede,

laat mij liefde brengen waar haat is.

Laat mij hoop geven wie niet meer hoopt.

Geloof aan wie twijfelt.

Laat mij licht brengen waar het duister is.

En vreugde waar mensen bedroefd zijn.

Heer help mij.

 

De tafelloper is te bestellen via de website van de Advenstsactie.

Evenwicht

Dominee Jaap van der Windt hield afgelopen zaterdag tijdens de tweede Groenekerkendag een inspirerende inleiding over evenwicht aan de hand van 2 Korintiërs 8

Tenslotte kent u de liefde die onze Heer Jezus Christus heeft gegeven: hij was rijk, maar is omwille van u arm geworden opdat u door zijn armoede rijk zou worden. In uw eigen belang raad ik u het volgende aan. U hebt al een jaar geleden uw geode bedoelingen getoond door met de collecte een begin te maken. Rond deze nu met dezelfde inzet af als waarmee u begonnen bent, dan blijft het niet bij goede bedoelingen. Dus geef naar vermogen. Als u bereid bent mee te doen, wordt niet verwacht dat u geeft van wat u niet hebt, maar van wat u hebt. Het is niet de bedoeling dat u door anderen te helpen zelf in moeilijkheden raakt. Er moet evenwicht zijn. Op dit moment lenigt u met uw overvloed de nood van de heiligen in Jeruzalem, zodat zij later met hun overvloed uw nood kunnen lenigen. Zo is er evenwicht, zoals ook geschreven staat: ‘Hij die meer had, had niet te veel; hij die minder had, had niet te weinig.’

Paulus spreekt in zijn brief aan de gemeente in Korinte over evenwicht. In de gemeenten waar hij komt collecteert hij voor de noodlijdende gemeente in Jeruzalem. Want, redeneerde hij, deze gemeenten kunnen van Paulus het evangelie horen, omdat Jeruzalem werk maakte van de zending. Nu kunnen de gemeente op hun beurt de gemeente in Jeruzalem steunen. Dit is evenwicht. En evenwicht is waar het om draait in de schepping. Het begint al als je kijkt naar de aarde en de maan. Die kleine maan, houdt de relatief grote aarde in evenwicht. Als je goed naar de natuur kijkt zie je dat alles in perfect evenwicht is. Diverse kringlopen en voedselketens, ze zijn allemaal in evenwicht.

Nu kijk ik elke avond even naar de maan en denk: Jij houdt ons in evenwicht.

Nu kijk ik elke avond even naar de maan en denk: Jij houdt ons in evenwicht.

Maar waar het evenwicht verstoord wordt gaat het mis. We zien het terug in het uitsterven van soorten, of juist de overheersing van soorten, in overstromingen of juist droogte. Het verstoren van het evenwicht is nu precies wat de mens aan doen is. We kappen oerwouden voor hout en landbouwgrond voor de productie van veevoer. Daarmee ontdoen we de Aarde van haar groene longen, waarmee niet alleen minder CO2 uit de lucht wordt gehaald, maar het hele wereldklimaat wordt beïnvloed.

Goddeloos

Goddeloos

Jaap liet een foto zien van een sojaplantage midden in het tropisch regenwoud. Op mij kwam dit over als een open wond. Goddeloos, zou Friedrich Hundertwasser (een kunstenaar) dit noemen, want, zegt hij, rechte lijnen bestaan niet in de natuur. Goddeloos ook, omdat het leven eruit wordt gehaald. Na een paar jaar is zo’n plantage uitgeput en blijft er alleen woeste grond over. Daar wordt je niet vrolijk van. Voor het evenwicht een vrolijk filmpje met het kleurig werk van Friedrich Hundertwasser.

Plantenveredeling

In een kennismakingsgesprek zei iemand tegen mij: “Ik snap het niet helemaal. Je zegt dat voor jou geloven eerbied voor het leven is en dat je dat je hier ook naar probeert te leven. Maar ik hoor jou ook als plantenveredelaar praten over het ontwikkelen van nieuwe rassen. Dat is toch bij uitstek ingrijpen in de natuur? Hoe rijm me dat? Voor mij was dat een mooie opening om eerst maar eens te zeggen dat landbouw zo wie zo cultuur is en geen natuur. Al vanaf dat de mens overschakelde van een bestaan als jagers en verzamelaars naar een boerenbestaan met voedselproductie grijpt de mens in de natuur in, waarmee het cultuur wordt. Die omslag ging natuurlijk niet van de ene op andere dag. De voedselproductie ontwikkelde zich geleidelijk door toename van de techniek (ploeg, bewaren voedsel en zaad), de combinatie met vee (mest, en trekkracht, transport) en de verspreiding van gedomesticeerde gewassen en dieren over de wereld. Die ontwikkeling zet zich tot op de dag van vandaag door; zowel in de teelt en de veredeling, als in de veeteelt en fokkerij.

Hier komt voor mij de eerbied voor het leven om de hoek kijken. Iedere plant en ieder dier is geschapen naar zijn soort. Daarmee hebben planten en dieren voor mij een intrinsieke waarde en moeten wij het soorteigen gedrag van onze medeschepselen respecteren. Lees meer hierover in de tien geboden voor het milieu.

Bestuiven van een aardappelbloem. Foto WUR.

Bestuiven van een aardappelbloem. Foto WUR.

Aan de bestoven bloemen hangen kaartjes met de kruisingscode. Foto H.P Reinders.

Aan de bestoven bloemen hangen kaartjes met de kruisingscode. Foto H.P Reinders.

Dan nu terug naar de plantenveredeling. De veredeling is er op gericht om rassen met nieuwe combinaties van eigenschappen te ontwikkelen. Hiertoe kruist de klassieke veredelaar twee planten met elkaar, door het stuifmeel van de vaderplant op de stempel van de moederplant te brengen. Als de bevruchting slaagt zullen de zaden allemaal nieuwe combinaties van eigenschappen bezitten en is het aan de veredelaar om daar de gewenste combinatie uit te selecteren. Kruisen lukt alleen als de vader- en de moederplant van dezelfde soort  of heel nauw verwant zijn.

De plant gereduceerd tot DNA in een Epje.

De plant gereduceerd tot DNA in een Epje.

Met genetische manipulatie is het mogelijk om ook eigenschappen uit andere plantensoorten of zelfs uit andere organismen in de plant te introduceren. Deze technieken vinden in het laboratorium plaats en de veredeling vindt op moleculair niveau plaats. De planten worden vrijwel gereduceerd tot hun DNA (de bouwsteen van genetische informatie).

Voor mij wordt bij dit soort technieken de eigenwaarde van de plant niet gerespecteerd omdat er niet meer van de heelheid van de plant wordt uitgegaan. Natuurlijk is kruisen ook ingrijpen, maar daar stelt de plant zelf zijn grens. Stuifmeel van een vreemde soort wordt niet geaccepteerd. Wat daarnaast nog een rol speelt is dat de planten in staat moeten zijn hun natuurlijke voortplantingscyclus te blijven voltooien.

Marjolein Tiemens-Hulscher