Vandaag (25-8-2016) stond in Trouw een groot artikel over een pilot project “Schoon belonen”. Het is een onderzoek om zwerfafval terug te dringen. 85 gemeenten doen mee. Op het eerste gezicht lijkt het plan heel aardig. Scholen en verenigingen die meedoen worden beloond voor het inzamelen van blikjes en flesjes en het schoonhouden van een gebied, een buurt of een wijk. Natuurlijk is het bewonderingwaardig dat scholen en verenigingen zich willen inzetten voor het opruimen van zwerfafval. En ik neem aan dat op deze scholen ook aandacht wordt geschonken dat het natuurlijk beter is om de blikjes en de flesjes direct in de vuilnisbak te gooien in plaats van op straat of in de berm. Dat scheelt toch een hoop werk en ergernis.

Toch kreeg ik bij het lezen van het artikel het idee dat het niet klopt. Er wordt een beeld geschetst dat er altijd wel weer mensen zijn die jou troep opruimen. Het blijft dweilen met de kraan open. Er is nu eenmaal een grote groep mensen die er gewoon lak aan heeft om zich over zoiets als een blikje in de berm druk te maken. Waarom zou je de moeite nemen die in de prullenbak te gooien als anderen zijn die het voor je opruimen? Hoe lang gaan die scholen en verenigingen dat volhouden? Tot in de lengte van dagen? En gaan ze op den duur heel Nederland bestrijken? Ik zie de leerlingen nog niet in de berm van de snelweg lopen.

Kortom, dit plan is weer een typische ‘end of pipe’ oplossing. Volgens mij zitten we daar helemaal niet op te wachten. We hebben meer aan een ‘bron’oplossing. Voorkomen dat blikjes, flesjes, sigarettendoosjes, chipszakjes een zwervend bestaan op straat moeten leiden. En aangezien goed gedrag bij een grote groep Nederlanders alleen via de portemonnee is te bewerkstelligen, zou ik zeggen, wacht niet langer met dat statiegeld. Maar dat wil de industrie hoe dan ook voorkomen. De advocaat Rogier Hörchner heeft dan ook groot gelijk dat hij deze pilot een treuzel-tactiek van de verpakkingsindustrie noemt.

Heel eerlijk gezegd is statiegeld nog niet de echte ‘bron’oplossing. Zwerfafval is immers een symptoom van een onverschillige houding (van een grote groep mensen) ten opzichte van de natuur en de samenleving. Een gebrek aan met respect omgaan met de Aarde en de eigen leefomgeving. De paus schreef in Laudato Si: Er moet veel veranderen, maar wij mensen het meest (LS202). Wij moeten op een andere manier naar de werkelijkheid leren kijken; met een blik van verwondering, respect, liefde, eerbied, dankbaarheid en dienstbaarheid. Het klinkt mooi, en ik sta er zelf ook helemaal achter. Maar niks is zo moeilijk als dat. En hoe krijg je deze boodschap bij de onverschillige mens? Die leest dit niet.