Water

door

Vreugdevolle soberheid

Gister was het aswoensdag en is de vastentijd begonnen, een periode waarin christenen zich innerlijk voorbereiden op Pasen. Van thuis heb ik het vasten meegekregen. Wij aten bij het ontbijt de eerste boterham met tevredenheid (zonder beleg) en dan ging er een dubbeltje in het spaarpotje voor “Gast aan tafel”.

Geen vlees

In ons gezin proberen we ook elk jaar een vorm van vasten te vinden. Al heel lang doen we tijdens de vastentijd geen rozijntjes in de yoghurt. Dat was toen de kinderen klein waren een makkelijke manier om toch iets soberder te leven en voor hun heel begrijpelijk. We doen het nog steeds. Maar we zoeken ook naar andere manieren. Daarbij staat de zorg voor de schepping centraal. Zo zijn we vorig jaar gaan CO2 vasten. Omdat we geen auto hebben kwamen we uit, heel traditioneel, op geen vlees eten. Dit jaar gaan we in het kader van het vastenactie project, ‘Water, bron van alle leven’, watervasten. En wat blijkt, ………dat kun je veel beter doen door geen vlees te eten dan door korter of minder te douchen. We staan er vaak niet zo bij stil, maar de productie van onze kleding en voedsel vraagt heel veel water, met name vlees. 15.000 liter voor een kilo rundvlees is niet niks. Met dat water kun je 300 keer douchen!!

koolmeesegel-hotel-beer

Vasten en bidden

Aanstaande zondag lezen we het bijbelverhaal dat Jezus de woestijn in ging om te vasten en te bidden. Alja Tollefsen, een lid van het theologisch elftal van Trouw, zegt dat alle nadruk op het vasten werd gelegd, maar het ging natuurlijk om het bidden (Trouw 6 feb 2015). Je richten op God en reflecteren op wat je als mens aan het doen bent. Reflectie en bezinning kunnen leiden naar soberheid en dat is iets anders dan alleen maar droog brood en water. Soberheid zou je misschien wel een vreugdevolle deugd kunnen noemen. Paus Franciscus zegt in de encycliek Laudato Si “De christelijke spiritualiteit houdt een groei in soberheid en een vermogen om met weinig te genieten voor. Het is een terugkeer naar de eenvoud die het ons mogelijk maakt stil te staan om te genieten van de kleine dingen, te danken voor de mogelijkheden die het leven biedt, zonder ons te hechten aan wat wij hebben, of treurig te worden om wat wij niet bezitten.”

DSCN0809 lieveheers-001OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Vreugdevolle soberheid

In hetzelfde artikel in Trouw zegt Bisschop de Korte dat hij in de traditie van het vasten nog altijd een belangrijke kritiek op de consumptiemaatschappij ziet: “Bezitten wij de dingen, of worden wij door de dingen bezeten?” Bewust beleefde soberheid werkt bevrijdend, zegt de paus. Dan word je minder vatbaar voor alle prikkels uit de consumptiemaatschappij en hoef je niet zo nodig met alles mee te doen. “Zij die van ieder ogenblik genieten en dit beter beleven, zijn degenen die ophouden hier en daar iets op te pikken en daarbij altijd zoeken wat zij niet hebben. Je ervaart dan wat het betekent iedere persoon en ieder ding te waarderen, je leert vertrouwd te raken met de eenvoudigste dingen en weet er van te genieten.” Ik heb al vaker geschreven dat ik iets hiervan ervaar in onze fietskampeer-vakanties. Maar wat zou het mooi zijn als je dat elke dag mag ervaren. De vastentijd is in ieder geval een mooie periode om te oefenen in vreugdevolle soberheid.

door

Water in Oeganda

oeganda fiets uitsnede

In de serie over water is dit de laatste aflevering en gaat over het vastenactie project in Oeganda. De paus schrijft in zijn encycliek dat het vooral de armen zijn die het meest te lijden hebben en zullen krijgen van de klimaatverandering. Zij wonen immers vaak in gebieden die gevoelig zijn voor droogte, orkanen en overstromingen. Bovendien hebben ze de middelen niet om zich hier tegen te verdedigen.

In Oeganda, in het in het district Katakwi in de Teso-regio is het niet anders. Daar heeft de straatarme bevolking te maken met zowel langdurige droogteperiodes, die steeds langer worden, als met perioden van heftige regenval. Deze veranderen de leefomgeving en de landbouwgronden in een moeras. De bewoners zijn afhankelijk van landbouw en veeteelt. Het valt echter niet mee om onder deze omstandigheden gewassen te telen. Door de slechte groeiomstandigheden worden deze ook nog eens extra gevoelig voor ziekten en plagen. De oogst is daarom meestal bij lange na niet genoeg om iedereen te voeden.

oeganda landbouwles

Landbouw les gaat vaak via afbeeldingen. Niet iedereen kan lezen en schrijven.

Een bijkomstigheid in deze regio is nog dat, door de gewelddadige omstandigheden in het recente verleden, een generatie landbouwkennis is weggevaagd. De jonge mensen die nu voor het land moeten zorgen missen de kennis van hun ouders en grootouders. Ze moeten het houden van vee en het telen van gewassen weer opnieuw leren en wel onder moeilijke omstandigheden.

oeganda druppelirrigatie

Elke druppel telt. Met druppelbevloeiing gaat geen druppel verloren.

 

Het vastenaktieproject voor 2016 helpt hierbij door trainingen te geven op het gebied van landbouw en waterbeheer. Het mooie van dit project is dat er niet direct naar moderne landbouwtechnieken wordt gegrepen, maar ook oude wijsheid nieuw leven wordt ingeblazen, bijvoorbeeld het leren zien van waarschuwingssignalen in de natuur. De aanwezigheid van bepaalde vogelsoorten kondigt bijvoorbeeld het regenseizoen aan; de goede tijd om te zaaien.

 

Daarnaast zal er veel aandacht zijn voor het planten van bomen. In het verleden is bijna al het bos gekapt met alle gevolgen van dien: bodemerosie, verlies van vermogen van wateropname in de bodem, invloed op het klimaat. De mensen zullen leren over het belang van bomen voor hun leefomgeving, de landbouw en dus hun eigen bestaan. Zij gaan daar hard aan de slag om hun land weer te herstellen.

Wij kunnen helpen. Natuurlijk kan dit op een financiële manier. Maar voor hulp op de lange termijn moeten wij ook gehoor geven aan de oproep van de paus tot een ecologische bekering, die hij doet in zijn encycliek ‘Laudato Si’. Want de bestrijding van armoede lukt niet zonder aandacht voor het milieu. Als we met ons allen de uitstoot van broeikasgassen niet weten te reduceren tot (uiteindelijk) vrijwel nul, blijft het voor de bevolking in Oeganda, en in heel veel andere gebieden in de wereld, dweilen met de kraan open.

Zie hier het campagnefilmpje van de vastenactie

door

Water als zegen

tegel doop JordaanIn de bijbel staan veel mooie verhalen over water als ‘zegen’. Water heeft in de kerk een grote symbolische waarde. Ik denk aan de doop, het dompelen van de paaskaars in wijwater en de hernieuwing van de doop met Pasen, het besprenkelen met wijwater van de kist van een overledene. Water wast schoon, water verbindt, water schenkt levenskracht. Water, een gave van God aan de wereld. Ik leg de teksten ter overdenking voor u neer. Wat betekent water voor u?

Johannes doopte in de woestijn en verkondigde een doop van bekering tot vergeving van zonden. Heel Judea en alle inwoners van Jeruzalem liepen naar hem uit. Ze lieten zich door hem dopen in de rivier de Jordaan, en bekenden openlijk hun zonden (Marcus 1, 4-5).

boom aan waterToen bracht hij mij terug naar de ingang van de tempel. Daar zag ik onder de drempel water opwellen en in oostelijke richting stromen….Toen vroeg hij: “Hebt u dat gezien mensenkind? De rivier brengt leven overal waar hij stroomt, het wemelt er van de dieren. De zee zit vol vis, want de rivier die erin uitmondt, maakt het water gezond. Overal waar hij stroomt is volop leven. Aan beide oevers van de rivier groeien allerlei vruchtbomen; hun bladeren verdorren niet en ze zijn nooit zonder vruchten. Elke maand dragen ze vruchten, omdat het water dat ze voedt uit het heiligdom komt. De vruchten zijn eetbaar en de bladeren hebben geneeskracht (delen uit Ezechiël 47, 1, 6, 9, 12).

Gelukkig de mens die de vreugde beleeft aan de wet van de Heer. Hij is als een boom geworteld aan stromend water, die elk seizoen opnieuw vruchten draagt, nooit zullen zijn bladeren verdorren (uit Psalm 1).

Op de website van de derde kerk vond ik een heel mooi gebed uit Thailand dat ik graag met u wil delen.

IK WIL ALS HET WATER ZIJN

Ik wil als het water zijn,
dat in de rivieren klatert,
en door het oerwoud stroomt,
dat velden vruchtbaar maakt
en overal leven brengt.

Ik wil als het water zijn,
dat alles wat vies is, wast,
dat iedere mens, hoe die ook heet
en heling en bevrijding zoekt,
weer hoop op toekomst geeft.

DSCN0210Ik wil als het water zijn,
dat alle boten draagt,
vol mensen en hun lasten,
om voor hen allemaal
hun lasten te verlichten.

Ik wil als het water zijn,
de bron van alle leven,
dat alle mensen samenbrengt,
om samen, overal vandaan,
het lief en leed te delen.

God, ik wil als het water zijn,
dat in uw richting stroomt,
om in de wereld, overal,
uw opdracht waar te maken:
meer mens te zijn voor iedereen.

door

Water als bedreiging

In de aanloop naar het nieuwe project Oeganda van de Vastenactie schrijf ik een serie met het thema water. (Gebrek aan) water speelt een cruciale rol in het dagelijks leven van de gemeenschap in Oeganda die de actie zal gaan steunen. Dit is de derde aflevering in deze serie.

Noach

Water is van levensbelang maar kan ook bedreigend zijn. We kennen allemaal het verhaal van de zondvloed en Noach. God zette de Aarde onder water omdat Hij zag hoe bedorven de Aarde was, want alle mensen op de Aarde waren het verkeerde pad ingeslagen (Gen 5, 12). Met Noach en zijn familie en met alle dieren in de ark wilde God weer met een schone lei beginnen. Lees verder →

door

Water en ons gebruik

In de aanloop naar het nieuwe project Oeganda van de Vastenactie schrijf ik een serie met het thema water. (Gebrek aan) water speelt een cruciale rol in het dagelijks leven van de gemeenschap in Oeganda die de actie zal gaan steunen. Dit is de tweede aflevering in deze serie.

Levend water

kqmy_Samaritaansevrouw3Jezus verliet Judea en ging weer naar Galilea. Daarvoor moest hij door Samaria heen. Zo kwam hij bij de Samaritaanse stad Sichar, dicht bij het stuk grond dat Jakob aan zijn zoon Jozef gegeven had, waar de Jakobsbron is. Jezus was vermoeid van de reis en ging bij de bron zitten; het was rond het middaguur. Toen kwam er een Samaritaanse vrouw water putten. Jezus zei tegen haar: ‘Geef mij wat te drinken.’ Zijn leerlingen waren namelijk naar de stad gegaan om eten te kopen. De vrouw antwoordde: ‘Hoe kunt u, als Jood, mij om drinken vragen? Ik ben immers een Samaritaanse!’ Joden gaan namelijk niet met Samaritanen om. Jezus zei tegen haar: ‘Als u wist wat God wil geven, en wie het is die u om water vraagt, zou u hém erom vragen en dan zou hij u levend water geven.’ ‘Maar heer,’ zei de vrouw, ‘u hebt geen emmer, en de put is diep – waar wilt u dan levend water vandaan halen? U kunt toch niet meer dan Jakob, onze voorvader? Hij heeft ons die put gegeven en er zelf nog uit gedronken, en ook zijn zonen en zijn vee.’ ‘Iedereen die dit water drinkt zal weer dorst krijgen,’ zei Jezus, ‘maar wie het water drinkt dat ik hem geef, zal nooit meer dorst krijgen. Het water dat ik geef, zal in hem een bron worden waaruit water opwelt dat eeuwig leven geeft.’ ‘Geef mij dat water, heer,’ zei de vrouw, ‘dan zal ik geen dorst meer hebben en hoef ik ook niet meer hierheen te komen om water te putten.’

Dit verhaal uit Johannes 4 is een bijzonder verhaal. Er gebeurt van alles dat ‘niet past’ in het gewone leven, de dagelijkse gang van zaken in die tijd. Een vrouw, een Samaritaanse vrouw wordt aangesproken door een Joodse man. Hij, Jezus, begint zelfs een gesprek met haar. Ondenkbaar in die tijd. Dan zegt Jezus dat Hij levend water geeft, zodat je geen dorst meer zult hebben. De vrouw begrijpt wat Hij bedoelt en vraagt om dit water. Ook dit vindt ik al bijzonder.

Fysiek water

meisje waterdragenMaar in deze tweede aflevering over de serie water, gaat het mij toch om het fysieke water. De vrouw moet een eind lopen van huis naar de put om water te halen. Het water in de put is haar levensbron en die van de hele stad. En het is niet zomaar een put, maar een put gegeven door hun voorvader Jakob. Generatie op generatie put uit deze bron. De bewoners in de stad zijn afhankelijk van deze bron.

In ontwikkelingslanden is het voor veel vrouwen het halen van water in kruiken bij de put nog steeds een dagelijkse bezigheid. Soms moeten ze er kilometers voor lopen. Dat maakt natuurlijk wel dat ze zuinig omspringen met het water.

Hoe anders is dat bij ons. Wij draaien de kraan open, gewoon thuis, en het stroomt in overvloed. We denken er vaak niet bij na, hoeveel water we gebruiken en waarvoor allemaal. Toch zouden we dat wat vaker moeten doen, want water wordt schaars. Zoet, drinkbaar water bedoel ik dan. Het is haast niet voor te stellen omdat er zoveel water is op de Aarde. Maar hiervan is slechts 1% bruikbaar als drinkwater of water voor de landbouw. Het meeste water is zout oceaanwater of ijs.

Onzichtbaar water

De Nederlander gebruikt gemiddeld 2300 m3 per jaar (WNF-2010-WatervoetafdrukNederland). Nu denkt u misschien, wij niet. Onze watermeter geeft toch heel wat minder aan. Maar wist u dat het directe watergebruik thuis, uit de kraan, slechts 2% vormt van ons werkelijke watergebruik? Het meeste water is voor ons onzichtbaar water. Water dat wordt gebruikt in de industrie en landbouw. Nederland importeert veel onzichtbaar water (ook wel indirect water genoemd) uit het buitenland. Ook uit landen waar water schaars is. Bij de agrarische producten komt maar liefst 97% van het water uit het buitenland. Dan moet je denken aan import van koffie, thee, veevoer, katoen, plantaardige olie, fruit, noten, wijn enzovoort.

Wees wijs met water

watervoetjesToen ik op de lagere school zat hadden we een kleurwedstrijd met als thema ‘Wees wijs met water’. We leerden dat je de kraan niet moet laten stromen tijdens het tandenpoetsen en beter kunt douchen in plaats van in bad gaan. Nu weten we dat ‘Wees wijs met water’ veel verder strekt dan alleen het gebruik van het directe water. Wat we eten bijvoorbeeld, heeft veel meer invloed op het watergebruik. Wist u dat er 15.500 liter water nodig is voor 1 kilo rundvlees en 3900 liter water voor een kilo kip, 1300 liter voor een kilo tarwe en 3400 liter voor een kilo rijst. Door ons menu te veranderen, door bijvoorbeeld minder vlees te eten, besparen we veel meer water dan als we korter douchen. Daarmee wil ik natuurlijk niet wil zeggen dat dit een vrijbrief is om lekker lang onder de douche te staan.

De verwachting is dat ‘bruikbaar’ water, onder andere door klimaatverandering, steeds schaarser zal worden. Alleen al uit solidariteit met al die mensen, vaak vrouwen en kinderen, die eindeloos moeten lopen voor hun drinkwater, zouden wij hier ons voedingspatroon en leefstijl kunnen veranderen, zodat we niet alleen minder direct water gebruiken maar ook minder water importeren via ons voedsel en kleding. Het gaat gewoon om eerlijk delen.